X
تبلیغات
آموزشي

آموزشي

يك دانشجو

یک دانشجو برای ادامه تحصیل و گرفتن دکترا همراه با خانواده اش عازم استرالیا شد. در آنجا پسر کوچکشان را در یک مدرسه استرالیایی ثبت نام کردند تا او هم ادامه تحصیلش را در سیستم آموزش این کشور تجربه کند.
روز اوّل که پسر از مدرسه برگشت، پدر از او پرسید: پسرم تعریف کن ببینم امروز در مدرسه چی یاد گرفتی؟
پسر جواب داد: امروز درباره خطرات سیگار کشیدن به ما گفتند، خانم معلّم برایمان یک کتاب قصّه خواند و یک کاردستی هم درست کردیم.

پدر پرسید: ریاضی و علوم نخواندید؟ پسر گفت: نه
روز دوّم دوباره وقتی پسر از مدرسه برگشت پدر سؤال خودش را تکرار کرد. پسر جواب داد: امروز نصف روز را ورزش کردیم، یاد گرفتیم که چطور اعتماد به نفسمان را از دست ندهیم، و زنگ آخر هم به کتابخانه رفتیم و به ما یاد دادند که از کتاب های آنجا چطور استفاده کنیم.

بعد از چندین روز که پسر می رفت و می آمد و تعریف می کرد، پدر کم کم نگران شد چرا که می دید در مدرسه پسرش وقت کمی در هفته صرف ریاضی، فیزیک، علوم، و چیزهایی که از نظر او درس درست و حسابی بودند می شود. از آنجایی که پدر نگران بود که پسرش در این دروس ضعیف رشد کند به پسرش گفت: پسرم از این به بعد دوشنبه ها مدرسه نرو تا در خانه خودم با تو ریاضی و فیزیک کار کنم.

بنابراین پسر دوشنبه ها مدرسه نمی رفت.
دوشنبه اوّل از مدرسه زنگ زدند که چرا پسرتان نیامده. گفتند مریض است.
دوشنبه دوّم هم زنگ زدند باز یک بهانه ای آوردند. بعد از مدّتی مدیر مدرسه مشکوک شد و پدر را به مدرسه فراخواند تا با او صحبت کند.
وقتی پدر به مدرسه رفت باز سعی کرد بهانه بیاورد امّا مدیر زیر بار نمی رفت.
بالاخره به ناچار حقیقت ماجرا را تعریف کرد.
گفت که نگران پیشرفت تحصیلی پسرش بوده و از این تعجّب می کند که چرا در مدارس استرالیا اینقدر کم درس درست و حسابی می خوانند.
مدیر پس از شنیدن حرف های پدر کمی سکوت کرد و سپس جواب داد: ما هم ۵۰ سال پیش مثل شما فکر می کردیم.

با سپاس فراوان از همكار عزيزم جناب آقاي بيگدلي

+ نوشته شده در  جمعه ششم اسفند 1389ساعت 9:32  توسط سعيدي كيا  | 

نظرات

دوست و همکار عزیزی پرسشی مطرح کرده بودند که پاسخ به قرار زیر می باشد:

منظور از نوع ابزار در فهرست محتوا چیست؟ یعنی در قسمت ابزار مثلا برای ریاضی چه بنویسیم.

مؤلفه های مورد مشاهده برای هر درس مثلا در قسمت علوم در همان قسمت باشد یا در آخر پوشه کار در یک کاور جدا؟


سعیدی کیا:
با سلام و پوزش از بابت تاخیر
نوع آزمونی که به عمل می آید. مثلا برای ریاضی آزمون عملکردی نوشته می شود...اگه منظورتان چک لیست، مقیاس درجه بندی یا فهرست وارسی باشد همانند آزمون ها، در قسمت مربوط به همان درس قرار داده شود...حق یارتان باد

+ نوشته شده در  دوشنبه هشتم آذر 1389ساعت 16:28  توسط سعيدي كيا  | 

شرحی بر ارزشیابی توصیفی

با تشکر فراوان از همکار خوبم جناب مهدي سنبل در خصوص تدوین مطلب ذیل:

 ارزشيابي چيست؟

اصطلاح ارزشيابي يا ارزيابي به طورساده به تعيين ارزش براي هرچيز يا داوري ارزشي کردن گفته ميشود.فرايند جمع آوري اطلاعات درمورد ميزان وکيفيت تغييرات درالگوهاي رفتاري يادگيرندگان،به وسيله تجارب يادگيري وفعاليتهاي آموزشي آنهاوتجزيه وتحليل اين اطلاعات ودرنهايت،قضاوت درباره مطلوب ياکافي بودن آنها.

 عمل ارزشيابي شامل چهارگام است:

·        آگاه شدن ازانتظارات آموزشي

·        جمع آوري اطلاعات درباره ي ميزان وچگونگي تحقق آن ها.

·        تحليل وتفسيراطلاعات بدست آمده"داوري وتصميم گيري"

·        ارِائه بازخورد

  دسته بندي ارزشيابي هاي آموزشي با توجه به زمان وهدف استفاده ازآنها:

الف)ارزشيابي آغازين

     نخستين ارزشيابي معلم است که پيش ازانجام فعاليت هاي آموزشي اوبه اجرادرمي آيد.اين نوع ارزشيابي براي پاسخ دادن به دو پرسش مورداستفاده قرارمي گيرد:

 1-آيايادگيرندگان بردانش هاومهارتهاي پيش نيازدرس تازه ازقبل مسلط اند؟درواقع اين ارزشيابي به منظوراندازه گيري رفتارهاي ورودي يامهارتها ودانش هاي پيش نيازيادگيري درس تازه به کارمي رود.

2- يادگيرندگان چه مقدارازهدف هاومحتواي درس تازه راقبلايادگرفته اند؟هدف ازاجراي اين آزمون تعيين ميزان اطلاعات يادگيرندگان ازمطالبي است که قراراست به آن ها آموزش داده شود.

 ب)ارزشيابي تکويني(مستمر)

آنچه عمدتابه منظورکمک به اصلاح موضوع موردارزشيابي؛ برنامه ياروش آموزشي مورداستفاده قرارمي گيردارزشيابي تکويني نام دارد.هدف ازکاربرداين نوع ارزشيابي آگاهي يافتن ازميزان ونحوه يادگيري دانش آموزان براي تعيين نقاط قوت وضعف يادگيري ونيز تشخيص مشکلات روش آموزشي معلم دررابطه باهدف هاي آموزشي است.اين ارزشيابي درطول دوره آموزشي يعني زماني که فعاليت آموزشي معلم هنوزدرجريان است ويادگيري دانش آموزان درحال تکوين ياشکل گيري است انجام مي شود.

 روشهاوابزارهاي سنجش تکويني

1-سنجش عملکردي

2-سنجش مشاهده اي

3-سنجش پرونده اي(پوشه کار)

4-فعاليت هاي کلاسي

 ج)ارزشيابي تشخيصي

اين ارزشيابي باهدف تشخيص مشکلات يادگيري دانش آموزان دريک موضوع درسي به کارميرود.ارزشيابي تشخيصي که معمولادرجريان آموزش انجام مي گيرد علاوه برتشخيص دادن مشکلات يادگيري دانش آموزان،بايدبتواند روش هاي مناسب رفع مشکلات را نيزبه معلمان نشان دهد.

د)ارزشيابي پاياني   

ارزشيابي پاياني معمولادرپايان هردوره آموزشي انجام مي شود ومعلم بااستفاده ازآن،آنچه رادانش آموزان طي دوره آموخته اندارزيابي مي کند.

هدف ارزشيابي پاياني سنجش دانش آموزبه هدف نمره دادن،اتخاذ تصميم هاي مختلف درمورد ارتقاي او به کلاس بالاتر؛رتبه بندي يااعطاي امتيازات معيني مثل اجازه ي ورود به مدارس نمونه و...است.

ارزشيابي پيشرفت تحصيلي چيست؟

سنجش عملکرديادگيرندگان ومقايسه نتايج حاصل باهدفهاي آموزشي ازپيش تعيين شده،به منظورتصميم گيري دراين باره که آيا فعاليتهاي آموزشي معلم وکوشش هاي يادگيري دانش آموزان به نتايج مطلوب انجاميده اند وبه چه ميزاني.(سيف،ص121)

دونگاه متفاوت به ارزش يابي تحصيلي وجود دارد که عبارت اند از:

1-ارزش يابي ازنتايج يادگيري

2-ارزش يابي براي بهبوديادگيري دانش آموزان         

درنگاه نخست،جريان ياددهي ويادگيري ازجريان ارزش يابي کاملا متمايزاست وارزش يابي آخرين حلقه ي فعاليت معلم تلقي مي شود.

اما درنگاه دوم،ارزش يابي وياددهي و يادگيري،جريان هايي جداازهم نيستند.درهرلحظه که يادگيري رخ ميدهدارزش يابي هم درکنارش حضوردارد.

هدف هردوجريان،يادگيري است اماازمنظرنگاه دوم،ارزش يابي رامي توان براي يادگيري بهتروبيشتربه کارگرفت.

اهميت وضرورت ارزشيابي چيست؟

ارزشيابي ،درمفهوم جديد،جزئي ازفرايندتعليم وتربيت ووسيله مناسبي براي اصلاح هدفها،برنامه هاوشيوه هاي تدريس شناخته شده است.

ارزشيابي،عامل مهمي است که معلم ودانش آموزرادردستيابي مطمئن به هدفهاي تربيتي کمک ميکند.وبانشان دادن نقاط ضعف فرايندهاي تدريس ويادگيري،موجبات اصلاح وبهبود به موقع آنها را فراهم ميسازد.

ارزشيابي براي چه مقاصدي انجام مي شود؟

شناخت توانايي وزمينه هاي علمي شاگردان براي تصميم گيري درموردفعاليتهاي بعدي آموزشي(ارزشيابي تشخيصي وتکويني).

شناسايي نارساييهاي آموزشي دانش آموزان وبرنامه ريزي براي ترميم آنها.

آشناکردن دانش آموزان بااهداف آموزشي وآنچه بايدبياموزند.

آگاه کردن شاگردان بانتايج فعاليتهاي آموزشي خودوتقويت تلاشهاي موفقيت آميزآنهاوترغيب آنهابه تلاش بيشتربراي برطرف کردن نقايص يادگيريهاي خود.

 نتايج ارزشيابي:

 براي معلم؛

اشکالات ونواقص موجوددرطرح درس،ازنقطه نظرهدفها،محتوا،روشها،مواد وسايل آموزشي وعناصرديگر؛

ميزان پيشرفت تحصيلي شاگردان وآمادگي آنهابراي آموزشهاي بعدي؛

کارايي تدريس؛

 براي شاگرد: ازنظرشاگردان نيزارزشيابي ، چنانچه به نحو مطلوب انجام شود، مستقيما در بهبود چگونگي يادگيري آنها تاثيرمي گذارد. زيرا: ارزشيا بي براي جلب دقت وتلاش شاگردان براي ياد گيري و همچنين آگاهي از پيشرفت تحصيلي آنها ، انگيزه بسيار موثري است.

شاگردان،به وسيله ارزشيابي،به جنبه هاي مثبت ومنفي يادگيري خودپي برده وباراهنمايي معلم،درجهت توسعه جنبه هاي مثبت ورفع  نارساييهاي آموزشي خودکوشش خواهندکرد.

نتايج ارزشيابي ،دانش آموزان رابه خودشناسي که يکي ازاهداف مهم تعليم وتربيت وعامل موثري درتصميم گيريهاي آگاهانه است،رهنمون مي گردد.

 يک برنامه ارزشيابي مناسب،چه ويژگيهايي بايدداشته باشد؟

درجهت بررسي وبرآورده تحقق اهداف درس باشد.

 تمام اهداف راپوشش دهد.

باروشهاي تدريس ومحتواي آن،هماهنگي وتناسب کامل داشته باشد.

خود،بخشي ازبرنامه يادگيري دانش آموزان باشد.

تمام جوانب وابعاد آموخته هاي دانش آموزراموردتوجه قراردهد(ونه تنهادانشهاومعلومات اورا)بااستفاده ازتدابيرمناسب،اعتباراطلاعات وقضاوت ها،تاحدامکان،تضمين وتامين شود.

(تدابيري چون:استفاده ازچندابزار،ارزشيابي درموقعيتها،استفاده ازابزارهاي مناسب براي برآوردجنبه هاي مختلف يادگيري و...)

 روشهاي جاري ارزشيابي،تاچه اندازه براي تحقق معناي واقعي ارزشيابي مناسب اند؟

 تمرکزبيش ازاندازه برسنجش دانستني ها واطلاعات دانش آموزان وکم توجهي ويابي توجهي به اهداف مربوط به حيطه هاي عاطفي ورفتاري قضاوت درموردتوانايي ها وآموخته هاي دانش آموزان با اتکاء به نتايج يک يا چند امتحان کتبي وشفاهي ودرنتيجه،عدم توجه به تفاوتهاي فردي آنهادراستفاده ازراههاي مختلف براي ابرازآنچه يادگرفته اند. محدودبودن دفعات وفرصتهاي ارزشيابي ودرنتيجه،بي توجهي به وضعيت نامساعد برخي ازدانش آموزان،درموقعيتهاي امتحان وبناچار،قضاوت براساس اطلاعاتي نادرست ازجانب معلم.  

 محدود بودن فرصت وامکان تلاش مجددوانجام فعاليتهاي تکميلي يا جبراني،براي دانش آموزاني که به دلايل مختلف،تازمان اجراي آزمونها،نتوانسته اند يادگيري خودراکامل کنند.

 محدودبودن فرصت معلم براي طرح واجراي برنامه هاي جبراني يا اصلاحي براي رفع اشکلات ونقايص يادگيريهاي دانش آموزان خود.

·عدم دسترسي دانش آموزان ،به اطلاعات مناسب درموردکيفيت وکميت فعاليتهاي خودونتايج آنهابلافاصله پس ازآزمون،دراغلب موارد.

ايجاد نگراني ودلهره فراوان دردانش آموزان ازامتحان وموقعيتهاي ارزشيابي ودرنتيجه،بروزاشکال درپي بردن آموخته هاي واقعي آنها.

ضرورت تغييردرنظام ارزشيابي فعلي

 1-وجودآسيب هاوکاستي هاي موجودنظام ارزشيابي تحصيلي

برخي ازاين آسيب هاوکاستي هاي موجوددرنظام ارزشيابي تحصيلي دوره ي ابتدايي عبارتنداز:

حافظه پروري وکم توجهي به حيطه هاوسطوح مختلف يادگيري،تحميل اضطراب نامطلوب به دانش آموزان،افزايش تکرارپايه تحصيلي،هدف شدن امتحان به جاي يادگيري،کم توجهي به بهداشت رواني محيط ياددهي-يادگيري،کم توجهي به پرورش خلاقيت وروحيه پرسش گري،حاکميت امتحان هاي پاياني وتوجه اندک به تلاش وپيشرفت همه جانبه دانش آموزان،سنجش کمي وبي اهميتي به سنجش کيفي واستفاده محدودوناچيزازابزارهاوروش هاي سنجش جايگزين

 2- حضوروظهوريافته هاي جديدعلمي درحوزه روانشناسي وعلوم تربيتي رويکردهايي که درآن،دانش آموز،محوروکانون يادگيري وتوليدکننده ي ساخت شناختي درنظرگرفته شده است.(ساختن گرايي)

 3- شرايط جديد ونيازهاي نوين

 به عبارتي تحول همه جانبه درزندگي،متناسب بادست آوردهاي جهاني درعرصه ITومناسبات اجتماعي،مهارت هاي خاص،تجارب مفيدحاصل شده ازمطالعه ي روش هاي اجرايي سنجش وارزشيابي توسط آموزگاران گرامي درسراسرکشور،وموفقيت هاي ارزشيابي درسايرملل،زمينه اي رافراهم داشته تاافرادوجامعه ازنظام هاي آموزشي ،انتظارات تازه اي،متفاوت باگذشته راداشته باشند. 

  ساختن گرايي

  پايه گذاران اين نظريه:ديويي،پياژه،ويگوتسکي،برونروازوبل نوعي فلسفه ي يادگيري است که به موجب آن انسان بابهره گيري ازتجارب قبلي،شناخت خودراازجهان مي سازد.

اصول ساختن گرايي برپايه ي آگاهي ازيادگيري استواراست وپيام اصلي آن اين است که دانش به يادگيرندگان منتقل نمي شود،بلکه يادگيرندگان دانش خودرابراي خودمي سازند.

 درواقع يادگيري ساختن گرافرايندي پوياودروني است که طي آن فراگيران به شکلي فعال وباارتباط دادن اطلاعات جديدبه آن چه قبلا آموخته انددست به ساخت دانش مي زنند.

 هدف نهايي ساختن گرايي

 حمايت ازدانش آموزان است تاآنهارابه متفکراني خلاق وحل کننده ي مسايل تبديل کند.دانش آموزاني فکورکه قدرت شناخت واستفاده ازآموخته هاي خودراداراباشند.

پشتوانه يادگيري ساختن گرا،تجارب مختلف وتعاملات اجتماعي است.نه تمرينات نامنظم وازبرکردن هاي طوطي وار.

 وظايف معلّمان درجهت تحقّق اين نظريه

معلّمان راهبردهاي آموزشي رامتناسب بانيازوپيش دانسته هاي دانش آموزان انتخاب مي کنند.آنان دانش آموزان راترغيب وراهنمايي  مي کنند که خودشان اصول وقواعد را کشف وبه طورفعّال درباره ي موضوعات بحث کنند.اين نظريه درسراسرفرايند يادگيري،برمهارت درحل مسئله،تفکرانتقادي،تجزيه وتحليل،آفرينش وارزشيابي تاکيد مي کند.

   تدريس ساختن گرا

 درتدريس ساختن گرا،برخلاف تدريس رفتارگراهدف انتقال اطلاعات نيست.بنابراين به منظورفراهم نمودن زمينه براي توليد دانش توسط فراگيران ازرويکردهاي اکتشافي ،همياري ،وحل مسئله وفعاليت هايي مانند:فعاليت هاي مشاهده اي،آزمون فرضيه ،گردش علمي و...استفاده مي شود.

درتدريس ساختن گرا،ازموادآموزشي استفاده مي شودکه فراگيران بتوانند با آن ها به دست ورزي بپردازند،ياازآن ها براي برقراري تعامل بامحيط بهره گيرند.

درتدريس ساختن گرا،کنترل ونظارت برفرآيند يادگيري به فراگيران سپرده مي شود.درواقع شکلي ازاکتشاف هدايت شده وجوددارد تايادگيرندگان با راهنمايي معلم،فرصت کشف فعال،کاوشگري،بحث وگفتگو،ارزيابي نقطه نظرات واستدلال وتبادل عقيده راپيدا کنند.

درتدريس ساختن گرا،يادگيري مشارکتي وجمعي موردتشويق وحمايت قرارمي گيرد.کلاس هاي درس ساختن گراغالباجوي شبيه کارگاه آموزشي دارند.درتدريس ساختن گرادانش آموزازگروه مي آموزدوبه گروه يادمي دهدوتعاون وهمکاري رابه عنوان يک اصل مسلم دريادگيري مي پذيرد.

درتدريس ساختن گرا،هدف به وجودآوردن لحظه ي «آهان»است.لحظه اي که فراگيرناگهان کلمه ي«فهميدم»رابرزبان  مي آورد. فرآيند پرورش چنين درک وفهم هايي درزماني طولاني تراززمان پيش بيني شده پيش مي رود.درتدريس ساختن گرا،اختيارات يادگيري ويژه اي به دانش آموزان داده مي شودوکاوشگري ازطريق همياري بيش ترين سودمندي راعايدمي کند.

 معلم بارويکردساختن گرايي

 دررويکردساختن گرايي،يکي ازنقش هاي مهم معلم نقش آسان سازي فرآيندساخت دانش است.دراين فرآينديادگيرنده درمرکز يادگيري است ومعلم نقش راهنماوتسهيل کننده رابازي مي کندوبه يادگيرنده اجازه داده مي شودتادانش رابسازدونه اينکه دانش ازطريق آموزش به اوارايه شود.

 دررويکردساختن گرايي،معلمان باآگاهي ازنظرات وتجارب قبلي فراگيران موقعيت هايي راطراحي مي کنندکه فراگيران بتوانندبه بازسازي يابسط دانش خودبپردازند.اين موقعيت هاازطريق فعاليت هاي آموزشي گوناگوني مانندپروژه،تهيه ي گزارش،کارورزي و...ارايه مي شود.

 بخش مهمي ازنقش معلم درفضاي ساختن گراسوال کردن است.

 معلمان ازطرح سوالات به عنوان داربست يادگيري استفاده وباتوجه به اهداف پيش بيني شده پرسش هايي رامطرح مي کنندکه فراگيران رابه پرسش کنندگاني ماهرتبديل مي کند.

·        آياچيزتازه اي ديده ايد؟

·        آيامي توانيدراه ديگري بيابيد؟

·        چه اتفاقي مي افتداگر...

سوالاتي ازاين دست،تحليل، ترکيب،وقضاوت توام باارزيابي رابه همراه دارد.

 دررويکردساختن گرايي،معلمان فرگيران رادرکشف توانايي هاوعلايق ياري مي کنند،چون مي دانندهيچ انگيزه اي براي يادگيري قوي ترازعلاقه ي عميق ووادارنده نيست.

 دررويکردساختن گرايي،معلمان بررسي تفاوت هاي فردي فراگيران رابه عنوان معايبي که بايدرفع شوددرنظرنمي گيرند،بلکه آن رابه عنوان«گنجينه هاي دانش»به حساب مي آورند،که مي تواندبراي غني سازي وتقويت يادگيري فراگيرمورداستفاده قرارگيرد.

 دررويکردساختن گرايي،معلمان دانش آموزان رابراي ايده سازي هدايت مي کند،به آزمون ايده هاراغب ميسازندومفهوم سازي راموردتشويق قرارمي دهند.

دررويکردساختن گرايي،معلمان دانش آموزان رامتفکراني به شمارمي آورندکه نظريه پردازان آينده خواهندبود.

دررويکردساختن گرايي،معلمان باآگاهي ازچشم اندازهاي دانش آموزان،محيط رابراي اخذتجربه ازسوي يادگيرندگان آماده  مي سازند.

  ارزشيابي بارويکردساختن گرايي

درارزشيابي ساختن گرايي،به جاي ارزشيابي محصول،فرآيندساخته شدن محصول وتوليددانش ارزيابي مي شود.درواقع ارزشيابي ازاين که فراگيران چگونه به ساختن دانش مي رسند،مهم ترازارزشيابي فرآورده هاي يادگيري است.

 دررويکردساختن گرايي،معلمان ازطريق چک ليست وبامشاهده ي فراگيران درحين ساختن چيزي،انجام تحقيق وهمکاري و همياري باهم کلاسي ،به گرداوري اطلاعات اقدام ميکنند.  دررويکردساختن گرايي،معلمان مجموعه ياگزيده اي ازکارهاي فراگيران رادرطي يک دوره ونيزمحصولات وفرآيندهايي که نشانگرگرايش هاي فردي فراگيراست رانگه مي دارند(ارزشيابي پوشه اي)

 دررويکردساختن گرايي،معلمان براي فعاليت هاي پروژه اي اهميت زيادي قائلندوازفراگيران مي خواهند نمايشگاهي از عملکردهاي  خودرادرمعرض ديدسايرين قراردهند.اين کاربه طرق گوناگون،نشان مي دهدکه دانش آموزان چه مي دانندوقادربه انجام چه کاري هستند.

بسياري ازمعلّمان ازوالدين دانش آموزان مي خواهنددرباره ي کارفرزندانشان اظهارنظرکرده وآن راارزشيابي کنند.همچنين اين معلمان عموما ازدانش آموزان مي خواهنددست به«خودارزشيابي»بزنند. دررويکردساختن گرايي ازآزمون هاي بازپاسخ وعملکردي براي ارزشيابي دانش آموزان استفاده مي شود. دررويکردساختن گرايي،معلمان اندازه ي اثرگذاري  تمرين هاي ارائه شده براي دانش سازي رامي سنجد وانتظارات به وجود آمده رابررسي مي کنند.دررويکردساختن گرايي،ارزشيابي باتدريس درهم آميخته است وبامشاهدات معلم وبه کارگيري روشهاوابزارهاي جديدصورت مي گيرد.

 دررويکردساختن گرايي،لازم است معلم مهارت هاي اکتسابي وکيفي سازي دانش آموزان رابيازمايدتاازتغييرات پديد آمده درتفکرات وميزان تسلط برمهارت هاآگاهي يابدوبازخوردي هم به فراگيرندگان عرضه کند.

 دررويکردساختن گرايي،مطلوب ترين حالت آن است که ارزشيابي ازيادگرفته هاي دانش آموزان باتوجه به نحوه ي عملکرد آن ها درمحيط هاي واقعي انجام پذيرد.ارزشيابي يادگيري بايدمعطوف به نحوه ي حل مسئله يادگيرندگان درمحيط هاي واقعي باشد.

 ارزشيابي کيفي-توصيفي چيست؟

ارزشيابي توصيفي رويکردي درارزشيابي تحصيلي –تربيتي است که بااستفاده ازابزارهاوروش هاي مناسب(پوشه کار،آزمون ها ،مشاهدات و...)اطلاعات لازم رادرابعادمختلف يادگيري متناسب باجنبه هاي مختلف شخصيت براي شناخت دقيق دانش آموزان دراختيارمعلم واولياءقرارمي دهدتابراساس آن تدابيرمناسب براي بهبودشرايط وفرآيندياددهي-يادگيري پيش بيني واجراشود.

 دراين نوع ارزشيابي دوهدف اصلي وجوددارد:

1-پاسخگويي

2-ارتقاي تحصيلي

    براساس هدف اول،معلم،آموزشگاه ونظام آموزشي برمبناي اطلاعات به دست آمده درباره ي ميزان تحقق اهداف وانتظارات آموزشي

به جامعه(که سرمايه گذاراصلي درامرآموزش وپرورش است)پاسخ گومي شوند.

براساس هدف دوم،برمبناي اطلاعات به دست آمده ازوضعيت دانش آموزان درپايان دوره آموزشي درباره ي ارتقاي آنان به پايه بالاترتصميم گرفته مي شود.

 به طوراجمال مي توان گفت که ارزشيابي کيفي-توصيفي نوعي ارزشيابي است که:

الف-زمينه مشارکت فعال دانش آموزووالدين رادرفرايندارزشيابي فراهم مي نمايد.

ب-درجمع آوري اطلاعات ازابزارهاي متنوع وجديدبراي افزايش اعتباراطلاعات استفاده مي نمايد.

ج-معلم وشوراي مدرسه باجمع بندي،تحليل وتفسيردقيق اطلاعات وباتوجه به ابعادمختلف يادگيري وعاطفي ومهارتي درخصوص ارتقاءدانش آموزبه پايه بالاترتصميم گيري مي نمايد.

د- ازنتايج سنجش وارزشيابي دررفع موانع يادگيري دانش آموزدرطول فرآيندياددهي-يادگيري استفاده ميشود.

ه-باتسهيل شرايط ارتقاءومداخله هاي مناسب درزمان مقتضي ازافت تحصيلي تاحدقابل توجهي جلوگيري مينمايد.

و-متناسب بانيازدانش آموزان ازبازخوردهاي کيفي باعبارتهاي واضح وروشن که منجربه تشويق وترغيب دانش آموزبراي تلاش بيشتر شوداستفاده مي شود.

ز-درجهت تقويت فعاليتهاي گروهي تلاش مي نمايد.

  تفاوتهاي ارزشيابي توصيفي باارزشيابي موجودرامي توان درمحورهايي به شرح زيرخلاصه نمود:

 تغييردرشکل وشيوه هاي بازخورد(کمي به کيفي).

 تغييرتاکيدازارزشيابي پاياني به ارزشيابي تکويني.

تغييرازرويکردآموزش سپس ارزشيابي به ارزشيابي همزمان باآموزش.

 تغييرمقياس فاصله اي(20-0)به مقياس تربيتي.

تنوع بخشي به ابزارهاي جمع آوري اطلاعات.

 تغييردرساختارگزارش پيشرفت تحصيلي.

تغييردرمرجع تصميم گيرنده درباره ارتقاءدانش آموزان.(شوراي مدرسه)

 افزايش بهداشت رواني محيط يادهي- يادگيري باارائه بازخوردهاي کيفي.

کمک به رشدهمه جانبه دانش آموزان باافزايش شناخت ازآنان ازطريق ابزارهاي مختلف.

کاهش فضاي رقابتي درکلاس،زيرادرفضاي رقابتي موفق نشدن دريادگيري يک شکست تفسيرميشودوتکرارشکست تاثيرمخربي بردانش آموزان مي گذارد.ناديده گرفتن احساس پيشرفت دانش آموزان موجب رشدبي کفايتي درآن هامي شود.توصيه مي شودبجاي فضاي رقابت،رفاقت ايجاد شود.

بهبودکيفيت فرايندياددهي- يادگيري باسنجش وارزشيابي تکويني.

 تاکيدبراهداف آموزش وپرورش،ازطريق توجه به فراينديادگيري به جاي تاکيدبرمحتوا.

تقويت فرهنگ جامعه(معلم،اولياءومسولين)درزمينه سنجش وارزشيابي وچگونگي مواجهه بانتايج آن؛

 فراهم نمودن زمينه ي مناسب براي اجراي روش هاي سنجش وارزشيابي فرايندي به جاي آزمونهاوامتحانهاي مقطعي.

به خدمت گرفتن ارزشيابي درارتقاء،بهبودواصلاح فرايندهاي ياددهي يادگيري.

 ويژگي هاي ارزشيابي توصيفي

 مهمترين ويژگي هاي ارزشيابي توصيفي عبارتنداز:

·        استفاده ازابزارهاي مختلف ومتنوع درجمع آوري اطلاعات.

·        استفاده ازبازخوردهاي کيفي-توصيفي

·        استفاده ازمقياس رتبه اي درارائه ي گزارش پيشرفت.

·        تغييردرمبناي تصميم گيري براي ارتقاء وتکرار پايه.

·        توجه به تفاوتهاي فردي دراستفاده ازنتايج ارزشيابي.

·        توجه به عملکرددانش آموزان درفرايندارزشيابي.

·        مشارکت دادن دانش آموزان درفرايندارزشيابي.

·        بهره گيري ازنظرات اولياءدر ارزشيابي دانش آموزان.

·        حذف مقاطع زماني امتحان وحمايت ازارزشيابي تکويني وارائه بازخوردهاي پيوسته.

 وظايف معلم درارزشيابي توصيفي

1-تهيه وتدوين نقشه ارزشيابي تحصيلي- تربيتي متناسب بااهداف وانتظارات

2-تهيه وتنظيم وابزارهاي مناسب براي سنجش وارزشيابي مثل آزمون،پوشه کار،ثبت مشاهدات و...

3-ارزشيابي ازدانش آموزان درزمان انجام فعاليتهاي يادگيري وارايه نتيجه(ارائه بازخورد)به آنهابراي آگاهي ازوضعيت تلاش وپيشرفت خود

4-ثبت ونگهداري اطلاعات جمع آوري شده به وسيله ابزارهاي مختلف وتجزيه وتحليل آنهابه منظورارائه راهنمايي لازم به اولياء و دانش آموزان

5-تعيين تکاليف مناسب بارعايت شرايط وويژگي هاي سني وبررسي آنها به منظورشناسايي ميزان تلاش،پيشرفت وموفقيت دانش آموزان

6-برگزاري آزمون هاي مورد نيازبارعايت اين نکته که آزمون فقط براي جمع آوري اطلاعات است وجداي ازفرآيندياددهي-يادگيري ديده نشودوبدورازهرگونه شرايط اضطراب آور ونگران کننده باشدوازنتيجه آن فقط براي رفع موانع يادگيري وکمک به دانش آموزاستفاده شود.

7-تنظيم گزارش هاي مناسب براي والدين وارائه آن به صورت حضوري يا مکتوب حداقل هردوماه؛

8-تنظيم گزارش پيشرفت تحصيلي(کارنامه)درهرنوبت وارائه اطلاعات دقيق درزمينه فعاليت وکوشش دانش آموزان براي والدين.

9-تصميم گيري درموردارتقاءياتکرارپايه درصورت عدم کسب شرايط لازم(باتوجه به تمام تلاش هايي که معلم،والدين ودانش آموز انجام داده اند.)

 وظايف دانش آموزان درارزشيابي توصيفي

1-همکاري بامعلم درتشکيل پوشه کار(دراين پوشه نمونه هايي ازکارهاي بچه ها قرارداده مي شودتا بچه هابامراجعه به آن ازميزان تلاش،وپيشرفت وموفقيت هاي خودآگاه شوند.)

2-انجام تکاليفي که معلم درکلاس وياخارج ازکلاس،متناسب بااهداف درس وتوانايي دانش آموزان،تعيين مي کند.

3-تلاش براي جبران ضعف هاي احتمالي باهمکاري والدين.

4-ابرازتوانمند ي ها،مهارتهاوعملکردخوددرموقعيت هايي که معلم براي اودر نظرمي گيرد.

5-حفظ ونگهداري پوشه کار.           

                                                   ابزارهاي ارزشيابي توصيفي

 1-آزمون ها(عملکردي-مدادکاغذي و...)

2-برگ ثبت مشاهدات(چک ليست- واقعه نگاري- مقياس درجه بندي)

3-تکاليف درسي

4-پوشه کار(کارنما)

5-درس پژوهي

6-پروژه

7-کارنامه توصيفي(گزارش پيشرفت تحصيلي-تربيتي) 

+ نوشته شده در  دوشنبه هشتم آذر 1389ساعت 15:36  توسط سعيدي كيا  | 

بخش نخست بازخورد...

 كسي كو بتابد سر از راستي                               كژي گيردش كار و هم كاستي

 نماند برين خاك جاويد كس                                    تو را توشه از راستي باد و بس

 همه راستي كن كه از راستي                                   نيايد به كار اندرون كاستي

فردوسی

مقدمه:

 رشد و توسعه شتابان علم و فناوري و كاربرد آن در زندگي، به ظهور شرايط جديد در زندگي انسان‌ها و پيدايش نيازهاي نو انجاميده است وُ، رسالت و مسووليت آموزش و پرورش را سنگين‌تر و پيچيده‌تر كرده است. براین اساس جوامع پويا، پيوسته در ابعاد مختلف خود ،به ويژه در نظام هاي تعليم و تربيت ، در حال تحول و نوآوري مي باشند.

  امروزه در نظام تعلیم و تربیت ایران نیز ، شاهد تغييرات سازنده با حرکتی بسیار کند در بخش‌هاي مختلف آموزش و پرورش ،همچون تغيير در كتاب‌هاي درسي، شيوه‌هاي آموزش، مديريت كلاس‌ درس و...   هستيم، كه اين تغييرات بستر و زمينه حداقلی را براي تحول كيفي آماده كرده است. اما بخش مهم و اساسي كه كمتر به آن توجه شده و يا حداقل، تلاش‌ها در آن كمتر به نتيجه رسيده ،سنجش و ارزشيابي تحصيلي است. ارزشيابي تحصيلي كاركردهاي مهمي را در پيشرفت و يا عقب ماند‌گي نظام آموزشي دارد. نظريه‌هاي علمي مربوط به سال‌هاي خيلي دور ، براي شرايط فعلي كارآمدي لازم را ندارند. شيوه‌هاي گذشته سنجش و ارزشيابي در هدف، زمان و ابزار ،در خدمت دانش‌اندوزي، رتبه بندي، حافظه محوري وامتياز دهي بوده است. امادر رویکرد جدید ،برخلاف آن چه در گذشته معمول بود ، ايجاد فرصت تلاش براي يادگيري بهتر ، كمك به دانش‌آموزان با افزايش شناخت و آگاهي از آنان، تنظيم برنامه‌هاي مناسب‌تر، استفاده از ظرفيت‌هاي اولياء، محدود نشدن ارزشيابي به مقطع و زمان خاص، توجه به تفاوت‌هاي فردي ،ارتقاء نقش دانش آموزان در فرایند سنجش و ارزش یابی، تلقی از سنجش و ارزش یابی به عنوان موقعیتی برای آموختن و یادگیری ، بازاندیشی در آموخته ها ، تعمیم و کاربرد آن ، اصلاح و باز نگری و ... به جای باز پس دهی در یک شرایط و فضایی نامطلوب و نامطبوع انسانی و ... يك ضرورت گريزناپذير مي‌باشد؛ و در یک کلام سنجش و ارزش یابی باید برای یادگیری و در خدمت بهبود و ارتقاء شرایط یادگیری باشد . آن چه مسلم است برای دستیابی به نظام سنجش و ارزش یابی مورد نظر ، تغییر در اجزاء و مؤلفه های آن و ایجاد و انسجام و همراستایی در آن ها به عنوان یک کل نظام گرا ضروری است . همان گونه که می دانیم سنجش و ارزش یابی از مؤلفه هایی چون اهداف ، روش ها ، ابزارها ، شیوه های ثبت ، تحلیل ، تفسیر ، بازخورد ، گزارش و... تشکیل شده است . به رغم این باور که پرداختن به هر یک از آن ها برای برخورداری از یک نگرش جامع ، الزامی است لگن نمی توان آن ها را در یک مجموعه پرداخت . لذا به ناچار در این مجموعه به یکی از مهمترین مؤلفه های سنجش و ارزش یابی یعنی بازخورد و مدیریت آن می پردازیم .

   اين کتاب با عنایت به  اهميت و جايگاه عنصر بازخورد در نظام ارزشيابي تحصيلي و نقش بي بديلي آن درهدايت فرايند تلاش و فعاليت دانش آموز از يك سو، و ضرورت ايجاد زمينه براي تحول در دانش ، نگرش و مهارت معلمان در استفاده صحيح از آن در جريان آموزش و يادگيري ، از سوي ديگر ، و با هدف ارائه تصويري جامع از بازخورد به آموزگاران عزيز ،در دو بخش تهيه شده است. 

  باشد در راه  آن چه نگارندگان را آرزو هست ،موفق بوده باشد؛ واگر كم و كاستي هايي نيز دارا ست، با راهنمايي هاي خوانندگان فهيم  در چاپ هاي بعدي برطرف گردد .

   به جاست که پیش از پرداختن به مبحث بازخورد ، به منظور باز سازی تصویری جامع در ذهن خوانندگان ارجمند، خلاصه وار در جدول زیر به مقايسه‌ ارزشيابي كيفي – توصيفي با ارزشيابي سنتي بپردازیم .
مقايسه‌ ارزشيابي كيفي توصيفي با ارزشيابي سنتي

روش

ويژگي

ارزشيابي كيفي – توصيفي

ارزشيابي سنتی

هدف

شناسايي عوامل موثر در فرايند ياددهي- يادگيري و ايجاد شرايط بهتر براي يادگيري دانش آموزان

شناسايي ميزان يادگيري غالباً در سطوح پايين يادگيري صورت مي‌پذيرد.

مقياس

رتبه‌اي (خيلي خوب، خوب، قابل قبول، نيازمند آموزش و تلاش بيشتر و نيازمند آموزش و تلاش مجدد )

فاصله‌اي (20-0)

ابزار

متنوع (پوشه كار، آزمون‌هاي كتبي، آزمون‌هاي عملكردي، تكاليف درسي و مشاهدات)

عمدتاً آزمون‌هاي كتبي

بازخورد

كيفي- توصيفي- عبارت‌هاي توضيحي

عددي

نقش دانش‌آموز

فعال در جريان سنجش از طريق خودارزيابي و مشاركت در توليد ابزارها و جمع‌آوري اطلاعات

انفعالي و پاسخ دهنده به سوالات طرح شده و بي‌توجهي به ضرورت ايجاد مهارت خود ارزيابي

نقش معلم

فراهم آورنده زمينه ياري دانش‌آموز در ارتقاء  سطح تلاش و كوشش براي هدايت خود سنجي و ...

تهيه و توليد سوالات آزمون‌ها و اجراي آن‌ها


 

         روش

ويژگي    

ارزشيابي کیفی -  توصيفي

ارزشيابي سنتی

نقش اولياء

همراه معلم در فرايند آموزش و سنجش

حاشيه‌اي و غيرفعال

جامعيت

توجه به ابعاد مختلف يادگيري مبتني بر وجوه شخصيتي

كم توجهي به ابعاد مختلف و تأكيد بر دانش و معلومات

 

پويايي

ارزشيابي جرياني پيوسته تؤامان با يادگيري است.

ارزشيابي و يادگيري غالباً تكفيك شده از هم مي‌باشند

عملكرد گرايي

توجه به عملكرد واقعي دانش‌آموزان در جريان يادگيري

توجه به محفوظات دانش‌آموزان

فرايندي

ارزشيابي محدود به يك زمان خاص نيست. هر فرصتي مناسب براي ارزشيابي است

ارزشيابي صرفاً به پايان دوره آموزشي منتقل شده است

كيفي بودن

توجه به كيفيت يادگيري و فرايندهاي دستيابي به اهداف

توجه به حجم و اندازه يادگيري با تأكيد بر سطوح اوليه يادگيري

رويكرد

ارزشيابي براي يادگيري با ايجاد شرايط، موقعيت و فرصت براي دانش‌آموزان و پذيرش نقش بي‌بديل آنان در اين فرايند (تلفيقي)

ارزشيابي از يادگيري براي اتخاذ تصميم‌ در مورد ارتقاء يا عدم ارتقا (غلبه رفتارگرايي)

بازخورد :

از آنجا كه پويايي و رشد وتعالي مستلزم شناخت و آگاهي از وضعيت ونتايج تلاشها و فعاليت هاي انجام گرفته و تنظيم برنامه آينده مبتني بر آن شناخت و حركت مستحكم و مداوم در مسير پيش بيني شده است ، هر نظام حتي نظام هاي فيزيكي نيازمند عنصر اساسي بازخود مي باشند .

  بازخورد [1] كه در بسياري از علوم فيزيكي و اجتماعي مفهوم زيربنائي داشته و از جايگاه ويژه‌اي برخوردار است، در فرايند بازيابي اطلاعات نيز، عنصري بسيار اساسي در تسهيل ارتباط بين استفاده‌كنندگان و نظام‌هاي بازيابي اطلاعات محسوب مي‌گردد . اگر یکی از هدف های فرایند نظام آموزشی، ایجاد تغییر در ساخت ‌شناختی و فرایندها‌ی ذهنی (سیف، 1387) یادگیرندگان بدانیم  بدان گونه که دانش آموز، بتواند آنچه را در یک موقعیت فراگرفته ، در موقعیت متفاوت دیگری به کار گیرد ؛ توان  انتقال و کاربست آن آموخته ها را داشته باشد. این خواسته ممکن نمی گردد مگر يادگيرنده در فرایند آموزش به صورت پیوسته و هدفمند بازخورد های دقیق ، متناسب و کاملی را دریفت نماید تا بر آن اساس به خوبی از روند تلاش ، پیشرفت و موفقیت های خود آگاه گردیده و در مهندسی جریان یادگیری جایگاه خود را به خوبی درک می کند و فعالیت های خود را بر اساس نقش مؤثری که در سرنوشت خود ایفا می نماید ، مدیریت می کند . پر واضح است که بازخورد های عددی از ظرفیت لازم برای ایجاد شرایط ذکر شده ناتوانند و فقط بیانگر این نکته هستند که مشکلاتی در دستیابی دانش آموزان به اهداف وجود دارد اما این که این مشکلات کجا ، در چه افرادی و چرا وجود دارند ؟سکوت می کند . بنابراین باید چاره ای اندیشید و فکری کرد تا آن چه از یک بازخورد به معنای واقعی کلمه مورد انتظار است محقق شود .

تعریف بازخورد  :

         بازخورد ( پس‌فرست، بازفرست، پس‌خور، پس‌خوراند، یا فیدبک) نوعی برگشت پیام ارتباطی است که در آن، گیرنده به طور عامدانه یا غیرعامدانه به پیام فرستنده واکنش نشان می‌دهد. این پیام‌ها، به فرستنده امکان می‌دهند تا وضعیت ارتباطی خود را با مخاطبانش ارزیابی کند.[2]

گرچه بازخورد در ارتباطات مهندسي کاربرد معنا داری دارد لیکن تمامی نظام‌های سالم ارتباطی، بازخورد را غنیمتی برای اصلاح خود قلمداد می‌کنند[3] .از بازخورد  تعاریف مختلفی  ارئه شده . به عنوان نمونه « نوربرت وينر» ، بازخورد را، روشي براي كنترل يك سيستم، بوسيله ی وارد نمودن مجدد نتايج عملكرد گذشته ی سيستم به درون آن می داند [4].
   در ارزش‌يابي تحصیلی نیز، بازخورد  عاملی است که در تحقق  اهداف آموزشي و بهبود کيفيت يادگيري ، ارتقاي سطح كيفي آموزش و عملكرد فراگيران ، نقش بی بدیلی دارد و به عنوان مغناظیس توجه ، عامل مهمی است که توجه ذي‌نفعان(دانش آموز و والدين) را به خود جذب می نماید ؛ چراکه در این حوزه ، بازخورد، آیینه ی بازتاب داوري و تصميم ها ی معلم است .

در حوزه ارزش یابی توصیفی[5] نیز نه تنها واژه ای بیگانه ای نیست ، بلکه يکی از عناصر اصلي آن می باشد؛ که اگر فرايندي ، هدفمند و هوشمندانه ارائه گردد، در بهبود فرايند يادگيري دانش‌آموزان نقشی سازنده ، مهم و رشد دهنده خواهد داشت .چراکه دانش آموز خواهد فهمید که در چه موقعیتی قرار دارد و نیازمند انجام  چه فعاليت‌هايي می باشد تا انتظارات آموزشي را محقق گرداند .

 بازخورد آموزشی در یک تعریف کلی و ساده  به معني  « بازگشت دادن » نتيجه‌ي عملکردهای دانش آموزان توسط محيط (معلم- فراگيران و خود فراگير) به وی مي‌باشد  .اما از آن جا که ما در این کتاب بیشتر بازخوردهایی که معلمان گرامی به دانش آموزان ارائه نماید را مد نظر داریم .منظور ما از بازخورد همان بازخوردهای معلم می باشد . بنابراین می توان گفت بازخورد عبارت است از انعکاس یا ارائه یا عرضه ی نظر و عکس العمل یا  نظر و واكنش معلم نسبت به وضعيت يادگيري دانش آموز که به شکل کتبی و شفاهی( کلامی ) شامل صحبت ها و جمله های توصیفی منظوم و منثور معلم که در هر مرحله از فرايند یاد دهی یادگیری از آن ها استفاده می شود . به واقع همان داوري های شناختی ، فراشناختی و عاطفی معلم است که دانش آموز با دریافت به هنگام آن ها ، اطلاعاتی در خصوص میزان پیشرفت و موقعیت خود به دست می آورد و در جهت  بهبود عملکرد خويش از آن ها ياری می گیرد .[6]

 

تاريخچه ی بازخورد

بازخورد كه اساسي‌ترين عنصر نظام‌هاي پويا مي‌باشد، ريشه در علم كنترل و ارتباط (سيبرنتيك [7]) دارد و در توسعه ی بسياري از مدلهاي سيبرنتيكي و اجتماعي از جايگاه بسيار مهمي برخوردار است.[8] سيبرنتيك يك مفهوم مركزي در نظريه سيستم بوده و داراي مفاهيم استقلال، خود نظم‌دهي و تبادل متقابل مي باشد كه بازخورد، مبناي ساختار آن را تشكيل مي‌دهد.

  در قرن بيستم، مفهوم بازخورد اساساً همراه با اسم «نوربرت وينر» و ظهور حوزه ی سيبرنتيكي پس از جنگ جهاني دوم بوده است. اما در واقع قدمت بازخورد طولاني است، به قبل از سيبرنتيك برمي‌گردد و ريشه در يونان باستان دارد[9].

در تاريخ سيبرنتيك، بازخورد در سيستم هاي خود تنظيم‌كننده از مفهوم مهمي برخوردار بوده و تاريخ آن به سالهاي 1940 و 1950 برمي‌گردد. بازخورد بعد از جنگ جهاني دوم به عنوان يك مفهوم علمي مهم، توسعه ی بيشتري ‌يافت، به طوري كه روشهاي كنترل و تنظيم سيستم هاي كنترل بيولوژيكي و خودكار در قالب طراحي ماشين هاي محاسباتي جديد مافوق سرعت و تفكر بازخورد تجلي نمود.

بطور كلي بازخورد يكي از شرايط اساسي براي مطالعه ی پديده‌ها و سيستم هاي پويا بوده و يك روش اساسي براي اصلاح عملكرد سيستم مي‌باشد؛ بطوري كه صحت و سلامت عملكرد سيستم در گرو آن است. يك سيستم خودكار خود تنظيم‌كننده[10] بايد داراي راهنماي اصلي كنترلی ‌باشد. مركز كنترل بايد به پاسخ ها و نحوه ی پاسخگوئي شرايط محيطي آگاه و نسبت به جنبه‌هاي محيطي مهم در هدف‌يابي حساس باشد.

  در نظام آموزشی نیز بازخورد به عنوان یک نظام پویایی اجتماعی اساسا جایگاه عظیم و رفیعی دارد . حفظ و توسعه ی کارکردهای  سنتی و نوین،

حفظ و توسعه ی جایگاه خود در میان خیل عطیم رقبا در سطح ملی و بین المللی ، پاسخ گویی به انتظارات و مطالبات جامعه ، حفظ و توسعه ی ظرفیت ها و توانمندی ها در ابعاد گوناگون به ویژه منابع انسانی و ... همگی مستلزم داشتن یک نظام بازخورد مداوم ، هدفمند مؤثر می باشد . اهمیت و حساسیت و ظرافت بازخورد گرچه در تمام بخش های نظام آموزشی در قیاس با سایر نظام ها کاملا آشکار است اما در بخش دانش آموزی اهمیت مضاعفی دارد .زیرا محصول نهایی نظام آموزشی با بهرمندی همه جانبه از منابع ، امکانات ، فرصت ها و ... افراد برخوردار از تفکر و خرد در مسیر ارزش های حاکم بر نظام اجتماعی ، سیاسی جامعه است .

اگر بازخورد در بخش هایی از نظام آموزشی در مواقعی با مشکلاتی روبرو باشد و یا روش های مناسبی مورد استفاده قرار نگیرد ، امکان جبران دارد ،اما در حوزه ی دانش آموزان این امر امکان پذیر نمی باشد . چراکه بازخورد اثر خود را گذاشته و سالیان سال روح ، روان و فکر دانش آموز را تحت تاثیر قرار می دهد . بنابراین مشاهده می کنیم.    بازخوردهاي عددي(کمی)  در نظامهای  آموزشي دنيا، از جمله دركشورمان تاریخی بسیار کهن دارد . به تعبیری تاریخ بازخورد به تاریخ تعلیم و تربیت بر می گردد . اين نوع از بازخورد به دليل قدمتي كه دارد توانسته حتي در ادبيات كوچه و بازار نيز  نفوذ كند و جایگاه ويژه اي  نیز براي خود  بنمایاند. به عنوان نمونه  گاه مي شنويم يكي كه مي خواهد اخلاق خوب ، رفتار نيك و ....يكي را تایید کند ، سنگ تمام را اين گونه مي گذارد كه:  فلاني ' رفتارش  بيست ِ بيست است  ' . پيداست كه تغيير در اين نوع نگاه نياز به زماني به درازناي شكل گيري آن دارد . گرچه همه ي عوامل دست به دست هم داده و خواهد داد, تا اين زمان را كوتاه و کوتاه تر  گرداند . ليكن آن چه واقعيت دارد و مورد انتظار ، مصداق همان بيت ماندگار «سعدي» است كه گفته اند  :

          سعدي به روزگاران مهري نشسته در دل

                             بيرون نمي توان كرد الا به روزگاران

 

انواع بازخورد

   بازخورد در نظام هاي آموزشي نيز، همانند ساير حوزه ها  ،چنان که اشاره شد ، قدمتي به اندازه تاريخ آن دارد . یادگیرندگان در نظام های غيررسمي ، رسمي ، سنتي ، پيشرفته و ... درخصوص وضعيت و عملكرد خود ، بازخوردهايي را از معلمان ، والدين ، دوستان و ... دريافت مي نمودند .

 مسلم است که  نوع بازخوردها در هر دوره، متأثر از سطح آگاهي ، تجربه و فرهنگ  معلمان آن دوره بوده است . به تعبیری جغرافیای فرهنگی و اجتماعی هر دوره ای، عامل اصلی و تعیین کننده ی گونه ای یا گونه هایی از بازخورد ها بوده است . آن چه هست و شکی در آن نیست این است که بازخورد در نظام هاي مختلف پايه و اساس پیشرفت ، تعالي و پويايي است .در نظام آموزشي نيز اين عامل از اثرگذارترين عوامل مي باشد كه مي توان گفت يك مفهوم زيربنايي و اساسي است .

در رویکرد جدید ارزش یابی،  كه به دنبال هدايت تلاش دانش آموزان در مسير يادگيري است ، بازخورد مؤثرِ آموزشيِ مبتني بر عملكرد واقعي دانش آموز در فرايند يادگيري ، از اساسي‌ترين و زيربنايي‌ترين مفاهیم است؛ بطوريكه  باعث  سهولت  ، بهبود و استمرار  یادگیری  دانش آموزان  و اصلاح و تغییر عملکرد آنها می شود .

  در منابع  موجودی که در خصوص  ارزش یابی نگاشته شده ، بازخورد را به انواعی تقسیم بندی نموده اند .به عبارتی از هر زاویه ای به آن نگاه گرده اند، تقسیماتی را ارائه داشته اند . به عنوان نمونه  از منظر ابزار ارتباطي آن را به  کتبي و  شفاهي ، از منظر محتوا به  شناختي عاطفي  و  فراشناختي ، از منظر  منبع به معلم ، والدين ، همکلاسي  ها و دانش آموز  و بالاخره از منظر زمان  به فرايندي  و پاياني . ویا دو نوع کمی(نمره ای ) و توصیفی  يا بازخورد‌ها ي ملاك- وابسته و ملاك- آزاد  و... تقسیماتی ارائه شده . لیکن تجربه برگزاری کارگاه های متعدد و تعامل چهره به چهره با همکاران معلم ،  حکایت از آن دارد که این نوع تقسیم بندی ها  ، گرچه مناسب است وشاید به ظاهر ،فهم آن ها را ساده گرداند ؛اما آن چه واقعیت دارد این است که  در شرایط موجود ، تقسیمات گوناگون  از بازخورد  ، تنها به فهم و کاربست موثر آن، لطمه وارد می سازد  . بنابراین در این نوشتار ، ساده تر آن است که بازخورد را به دو نوع تقسیم نماییم ؛ که عبارتند از :

الف) بازخورد فرایندی( کلاسی )   

 ب) بازخورد پایانی  

الف) بازخورد فرایندی( کلاسی[11] )  : 

 بازخوردهای فرایندی ، همان بازخورهای توصیفی شناختی و فرا شناختی است که معلم به منظور بهبود روش ها و نحوه ی یادگیری و آگاه شدن دانش آموز از قوت ها و ضعف های یادگیری مطالب و مباحث دروس مختلف به دانش آموز ارائه می نماید ؛ و دانش آموز با استفاده از این بازخورد های پيوسته، هدفمند ، متنوع ، توصيفی و ساده و قابلِ فهمِ معلم ، پی می برد که در چه وضعيتی قرار دارد ؛ و چه فعاليت هایی را بايد انجام دهد[12] . به عبارتی دیگر بازخورد ها باید به گونه ای باشد که  کودک آنها را درک  کند و در او انگیزش لازم را به وجود آورد.  لذا معلم  با در نظر داشتن اهداف یادگیری و با توجه به سن و سطح درک بچه و اوضاع و شرايط خاص روحی و روانی و نوع عملکرد دانش آموز , با استفاده از بازخورد ،او را به نتیجه عملکرد خود آگاه می گرداند. بازخوردی که نقش غذاي رشد دهنده را دارا می باشد ؛ بدان معنا که دریافت آن توسط یادگیرنده او را یک گام به جلو پیش براند . یادمان باشد بدون  دیدن توانایی ها ، موفقيت های  آنها ،انتظار تغییر و اصلاح داشتن ، تصور بيهوده ای است .  یادگیرنده تا احساس خوبي نسبت به خويش نداشته باشد،  موفقیت های خود را نشناسد با تصویر گرفتن و مرور آنها ، دلگرم و تحريك نشود  ،به انجام فعاليت هاي مورد نظر معلم  راغب نخواهد شد . براین اساس در بازخوردها ابتدا سعی کنیم اعتماد به نفس ، حس لياقت و داشتن كفايت در آنها رشد دهیم .یعنی این که  جملاتي كه به کار بگیریم که تاثیر مثبت خود را بر روان دانش آموز بگذارد . براي اين منظور بازخورهاي معلم  باید خالصانه و صادقانه  بيان شوند. اگر دانش آموز احساس کند بازخوردها توام با رياكاري است و عبارات غير واقعي و اغراق آمیز استفاده شده ، بايد پذيرفت كه معلم ندانسته با اين عمل  دیواری شده فرا روی رشد و پیشرفت  دانش آموز  . به عنوان مثال اگر دانش آموزي متوجه شود كه  معلم جمله ي:  «گلم! خوشگلم !! عزیزم !!!كارت خیلی خوب است »را گرچه خود کلی و مبهم است اما  به شكلي غير ارادي و بدون هر گونه احساس واقعي بر زبان آورده نه اينكه در او انگيزشي را بيدار نخواهد كرد كه او را  دچار ناراحتي و نا اميدي شديد مي نمايد. دانش آموز  در اين مواقع فكر مي كند كه معلم واقعا از موفقيت هايش خوشحال نشده و به او توجهي ندارد. و...

 بنابراین چه بازخوردی مناسب است ؟ چگونه بازخورد مناسب ارائه دهیم ؟ از کجا بدانیم که بازخوردی که می دهیم مناسب است ؟  و...  

   برای روشن تر شدن این بحث ، بازخوردهای فرایندی را ازسه زاویه ای خاص نگاه می کنیم و معرفی می نماییم؛ این سه زاویه عبارتند از :

 الف ) بازخورهاي فرايندي مجاز  ، ب)  بازخورهاي  مجاز با احتياط لازم، و  ج ) بازخورهاي غير مجاز .

بازخورهاي  فرايندي مجاز

بازخورهاي  فرايندي مجاز که بر اساس اصول علمی و شناخت دانش آموز، ارائه می گردد و همچون، غذايی رشد دهنده ، عزت نفس و خود باوری و انگیزش لازم برای حرکت و تلاش و کوشش در دانش آموزان را فراهم می گرداند. این دست بازخوردها به پیشرفت ها تأکید دارند و معلم کوچک ترین پیشرفت دانش آموز را  بزرگ کرده و او را تشویق می نماید به ویژه این شیوه برای دانش آموزان ضعیف نقش معجزه آسایی را داراست . مثلا دانش آموزی که به تعبیری عام شلوغ است و همواره مزاحمتی برای کلاس دارد همین که  در انجام تکلیفی یا ... هنجار کلاس را رعایت نمود، معلم نباید از این فرصت غفلت کند و سریع و به هنگام بازخورد دهد که مثلا  « افرین پسرم چه خوب و آرام تکلیفت را انجام میدهی  و.... منو خوشحال کردی ». این دقت و ریزبینی معلم به دانش آموز می فهماند که  این نوع رفتار چقدر مورد توجه اوست .  برای این که این رفتار در کودک بماند و تقویت شود  معلم این رفتار دانش آموز را برای دیگران نیز بازگو نماید . مثلا  برای مدیر مدرسه، اولیاء، همسالان دانش آموز و...

    این نوع بازخوردها  سه ویژگی مهم را دارا می باشند : 1- در آنها نقاط قوت  دانش آموز، بزرگ نمایی شده  2- نقاط ضعف دانش آموزان ، با احتیاط بیان گردیده  3- رهنمود های عملی متناسب با تفاوت های فردی دانش آموز ، ارائه گردیده است  . برای تفهیم  ساده تر و قابل فهم شدن این  نوع از بازخورد  مثالی ذکر می کنیم  .

فرض کنید امروز نهار یا شام به خانه می روید و کسی که  مسوول تهیه غذا است  ضمن این که  تمام تلاش و کوشش و خلاقیت خود را درپخت غذا ، چیدن ميزه يا سفره و سرو غذا  و... اعمال نموده اما به هر دليلي مقدار نمک به کار رفته، بیش از حد مجاز بوده و غذا شور شده در این حالت چهار نوع بازخورد ممکن است اتفاق افتد : 1 – هیچ بازخوردی ندهیم و غذا را به قدر توان بخوریم  ( در این حالت هیچ گونه کمکی به بهبود غذا در نوبت های بعدی نکرده ایم و وضع بد موجود را تثبیت نموده ایم ). 2- بازخوردی کلی و غیر راهگشا بدهیم  مثلا بگوییم « بیشتر دقت کن» ، «برای پخت مناسب ، غذا بیشتر تلاش کن» ، «این غذا با میل و ذائقه من نیست » و... که او نمی داند در چه چیزی دقت کند؟  و غذای مورد میل و ذائقه او کدام است؟ و چه ویژگی هایی را داراست؟ .

3- تنها نقاط ضعف را ببینیم و بگوییم چه غذای شوری!، چرا اینقدر شور درست نموده اید؟چرا مواد را حرام کرده اید؟  و...( در این حالت  در آشپز حس گناه و ياس و دلسردي ايجاد كرده و انگيزه تلاش و كار بيشتر را در او كشته ايم چراكه توانايي هاي او را نديده ايم مثل اينكه دانش آموزي صد كلمه املا را نوشته و 20 كلمه اش غلط بوده و ما به او صفر داده ايم ! )

4- نقاط قوت و قوت و قوت غذا و چینش سفره و استفاده از وسایل و ابزار و ملزومات مناسب را دیده و  نقاط ضعف ( شوری ) را با احتیاط بیان و  رهنمود های لازم را ارائه می نمایيم . به عبارتی  به او خواهيم گفت : چه غذای خوبی درست کرده ای و چه تزیینات قشنگی و چه سفره زیبایی و .... من دوست دارم نمك غذا كمتر از اين باشد . اگر نمک کمتری  در غذا بریزی بهتر است .

.  معلم نباید به اهمیت  بازخوردهاي كه چاشني اصلي آنها  تشويق است غافل باشد اين دسته از بازخوردها در تضمین سلامت روان نقش بی همتایی را داراست. یعنی نباید در  خلوت خیال و بیان و نگارش او ، عبارات به هنگامِ تشویقی، تبديل شود به کالایی نایاب و دست نیافتنی بلكه معلم  باید،  در هر بازخوردی چاشنی اصلی بازخوردها را عبارات  تشویقي به خدمت گرفته باشد تا یادگیرنده به انجام فعاليت هاي مورد نظر، دلگرم و تحريك شود، حس لياقت و داشتن كفايت در او رشد كند و  نسبت به خويش احساس خوبي داشته باشد. به عنوان نمونه  معلم وقتی می خواهد به نقاشی دانش آموز بازخورد دهد ، بهتر است بگوید : من رنگ آمیزی زیبای شما را مي پسندم.  این جمله يك دانش آموز را  خيلي بيشتر دلگرم  و خوشحال می سازد و به او انگيزه مي دهد تا اين جمله كه نقاشی زيبايي است.

 چنانکه اشاره گردید باز خورد فرايندي است كه يادگيرنده  بدان وسیله از چگونگي ياد گيري خود آگاه می شود و همین باعث می گردد تا نسبت به اصلاح رفتارش اقدام کند . در بسياري از موارد ، بازخوردهای معلم باعث می گردد تا دانش آموزان به درستي يا نادرستي واكنش و عمل خود پی ببرند  .بنابراین معلم براي تسهيل در فرايند ياددهي – يادگيري ، با توجه به تفاوت های فردی  بچه ها با روش های  مختلف ،به آنها بازخورد خواهد داد .  این عمل ، در دانش آموز اعتماد به نفس ایجاد می کند . بنابراین منظور از  بازخورهاي مجاز عبارتند از هر بازخوردي كه خواندن ، شنیدن و حس کردن آن برای  دانش آموز انگیزانده  باشد . این نوع بازخورد ها  عموما ناظر بر موفقیت ها و پیشرفت های دانش آموز می باشد و او را به حركت و پويايي راهنما خواهد بود .

 مثال :

•  دخترم املا ی درس .... را خوب نوشته ای برای برطرف شدن چند اشکال املا از روی خط اول تا چهارم درس, یکبار با دقت بنویس. تشدید کلمات را با مداد رنگی بنویس .

•  از املا یی که نوشته ای ،راضیم . برای بهتر شدن املای بعدی ، با کلمات....... جمله بساز .

•        و...

.بازخورهاي  مجاز با احتياط لازم 

بازخورهاي  مجاز با احتياط لازم، به دو دسته می توان تقسیم کرد . نخست بازخوردهایی است معلم با آگاهی و دانش لازم نقاط ضعف دانش آموز را می شناسد و به زبانی ساده و قابل فهم ،راهنمایی های لازم را  به او ارئه می نماید  لیکن توانمندی های دانش آموز را چندان که در شیوه قبل ، توجه می کرد، مد نظر قرار نمی دهد اگر هم به آنها توجهی داشته باشد،  بسیار کم رنگ است.  به عبارتی بر قسمت خالی لیوان تاکید دارند و به نقش معجزه آسای تشویقِ «توانستن »های دانش آموز چندان توجهی ندارد . بجاست که همکاران ارجمند باور کنند که  هرتشويقی ، پاسخي است به نياز طبيعي و رواني کودک،  که دریافت آن در دانش آموز احساس ارزشمند بودن و اعتماد به نفس داشتن را  به وجود می آورد  و بر خلاف تنبيه که از عوامل بازدارنده است ، عاملي ترغيب کننده مي باشد که به انسان نيرو مي دهد . وقتي کودک را مورد تشويق قرار دهيم فرصتي فراهم مي شود تا کودک به توانايي ، ظرفيت و ارزشمندي هاي خود پي ببرد و در نتيجه تصوير مثبت و ارزنده اي از خود در ذهنش ايجاد شود که بعدها شکل دهنده حرمت نفس او خواهد بود .

مثال :

v    نیازمند آن است که ..... .

v    درزمینه ی ..... به تقویت نیاز داری.

v    به نظر می رسد در ..... مشکل داری.

دوم بازخورهایی که در گروه بازخورهاي  مجاز قرار دارند لیکن معلم بدون توجه به جغرافیای بیان وبی آن که بررسی کند که این بازخورد  قدرت و توان انگیزشی  لازم را باخود همراه دارند یا خیر ، به تکرار ی  مکرر  توسط معلم پیوسته در هر فعالیتی تکرار می گردد  . مثلا معلم در هرفعالیتی  به دانش آموز بازخورد می دهد که :

 فرشته بهشتی املا رو خوب نوشتی

فرشته بهشتی تمرین رو خوب نوشتی

و...

بازخورهاي غير مجاز

بازخورهاي غير مجاز به دو دسته تقسیم می شوند  نخست این که   برخی از معلمین به اشتباه روی تکالیف و آزمون ها ی دانش آموزان به جای بازخوردهای توصیفی قابل فهم از مقیاس های رتبه ای (  مانند: در حد انتظار، نزدیک به انتظار ، نیاز به تلاش و آموزش بیشتر  یا خیلی خوب ، خوب ، قابل قبول  و نیاز به تلاش و آموزش بیشتر  و...)   استفاده می کنند . که پیداست این مقیاس ها جز در گزارش پیشرفت تحصیلی ( کارنامه ) و ابزارهای سنجش مشاهده ای ، استفاده از آنها  غير مجاز می باشد .  و دوم  آن دسته از بازخورها را غير مجاز گویند که منجر به ایجاد نگرش منفی و تنفر از مدرسه و باور به ناتوانی را در دانش آموز ایجاد می نمایند یا شنیدن و خواندن آنها  تهدید آمیز است  و...

 به عنوان نمونه :

v    نمي تواني .......

v    هميشه اشتباه مي كني ..........

v    قادر نيستي ..............

v    تو هیچوقت نمی توانی ...

v    چرا نمی توانی مثل  ... باشی!

v    مشقی که نوشته ای، چرا اینقدر زشت است!

v    بار اخرت باشد که ...

اگر دقت کنید، می بینید در هر یک از جملات فوق، نوعی بر چسب زدن و نسبت دادن صفتی منفی است که با نسبت دادن آن به کودک،  او باور می کند که واقعاً دارای عیب و نقصی است و نمی تواند آن را برطرف کند. در نتیجه اعتماد به نفس و انگیزه وی برای جبران ضعف درسی اش از بین می رود.

انواع بازخوردهای فرایندی ( کلاسی )

بازخوردها فرایندی ( کلاسی ) را می توان به سه شیوه ارائه نمود که  عبارتند از  : 1- بازخوردهای شفاهی 2- بازخوردهای کتبی

3- بازخوردهای شفاهی – کتبی

 

 

1 ) بازخورد فرایندی شفاهی :

 بازخورد فرایندی شفاهی ،عبارتند از آن دسته از بازخوردهایی که از طریق شکل صورت[13] ،لحن کلام [14]، زبان ایماء و اشاره[15]  و کلام ، یعنی صحبت‌ها و جمله‌های توصیفی منظوم و منثور شفاهي با زبان فارسی ، بومی و فارسی – بومی اطلاعاتی را به دانش آموزان منتقل می نماید . این دسته از بازخوردها که اگر به هنگام و قابل فهم ، و با در نظر داشتن تفاوت های فردی و احساسات دانش‌آموز،ارائه شوند بسیار سودمند است .چرا که معلم فورا می تواند تاثیر بازخورد خود را بر روی دانش آموزان مشاهده نماید . پیداست که  بخش عظیمی از بازخوردهای معلم ، در طول فرایند یاددهی- یادگیری در این دسته قرار دارند[16]. مشکل این دسته از بازخوردها ، یکی این است که از آن جا که شفاهی  ارائه می گردند زود گذر می باشند و دیگر این که ، واکنش های ذهنی[17] دانش آموزان در اثربخشی آنها تاثیر دارد .

  2  ) بازخورد فرایندی  کتبی:

    بازخورد فرایندی کتبی عبارتند از آن دسته از بازخوردهایی که

در قالب نگارش جمـلات توصیفـی منظوم( اگر معلم ذوق شاعری دارد و می تواند جملات منظومی را بیافریند ) و منثور و ترسیـم نگاره ها بر روی آثار دانش‌آموزان درج می گردد . همکاران معلم باید بدانند که از این دسته از بازخورد ها  ، تنها زمانی استفاده می کنند که معلم به تاثیر  بیشتراین نوع از بازخورد باور دارد ؛ به ویژه هر تصویر عینی از پیشرفت تحصیلی دانش آموز که در پوشه کار قرار خواهد گرفت حتما باید بازخورد کتبی معلم بر روی آن درج شده باشد .

4 ) بازخورد فرایندی شفاهی – کتبی  :

     آنچه مهم است این است که معلم باید بازخوردهای خود را بر اساس یک چشم انداز روشن ، بدان معنا که به روشني مقصد یادگیری یادگیرندگان را ( اهداف یادگیری ) بشناسد و در نظر داشته باشد یعنی وبه واقع بداند دانش آموزان کجا قرار دارند و به کجا باید بروند  استوار سازد به گونه ای که هربازخورد معلم  بتواند دانش آموزان را در مسير درست اهداف و انتظارات آموزشی  راهنما  باشد . لذا معلم می تواند در صورت تشخیص خود و متناسب با دانش آموز مخاطب خود ،از ترکیبی از بازخورد شفاهی – کتبی کمک بگیرد .

 

چه وقتی ،از چه نوع بازخوردي استفاده كنيم :

بازخوردهای کتبی:  

معلم وقتی از بازخوردهای کتبی  استفاده می کند که :

·         وقتي كه لازم است اولياء در جريان عملكرد دانش آموز قرار گيرند .

·          دانش آموزي اشكال جدي و اساسي در يك فعاليت دارد و معلم تشخیص می دهد با نوشتن بازخورد کتبی  تکلیف  اولیا در کمک به دانش آموز روشن می شود 

·         وقتي كه  نمونه فعالیت دانش آموز،  در پوشه کار ، قرار داده می شود .

·         تلاش مهم یا برجسته ای انجام شده  و دانش آموز با مراجعه به آن  و مرور بازخورد معلم،  انگیزه ی تلاش و موفقیت  را در خود تقویت می نماید

بازخوردهای شفاهی :

گرچه هر عملكرد دانش آموز حتي الامكان بايد همراه با بازخورد باشد اما الزاماً نبايد ازنوع بازخورد كتبي باشد . معلم در موارد زیر از بازخورد شفاهی استفاده می كند :

 

·         زماني كه اطلاع خود دانش آموز از عملكردخویش  ، مد نظر باشد .

·         زماني كه دانش آموزان توانايي خواندن نوشته ها را ندارند .

·         براي دانش آموزان پايه اول به ويژه در اوايل سال تحصیلی  .

·         در مواردي كه ضرورتي براي ارائه به والدين وجود ندارد .

·         در صورتي كه  ثبت بازخورد ، به تشخیص معلم ،اهميت بالايي در سازماندهي نتايج عملكرد دانش آموز ندارند .

·         زمانی که معلم عملکرد دانش آموز را مشاهده می کندو نیاز به بازخورد فوری و به هنگام را احساس می کند . 

نكته :

در ارائه هر نوع بازخوردی اعم از كتبي يا شفاهي تلاش شود ويژگي هاي مهم يك بازخورد موثر آموزشي رعايت شود . یعنی معلوم شود که : 

1)     دانش آموز چه وضعيتي دارد ؟و

2)     چگونه وضعيت خود را می تواند بهبود ببخشد ؟

 

نکاتی که  باید در بازخوردهای فرایندی باید  مورد توجه قرار گیرد :

•        در بازخورد به شخصیت انسانی دانش آموز توجه شود و ، برای او احترام و اهمیت قائل باشیم. 

•        برای آنكه بازخوردی که می دهیم  سودمند باشد، خودمان  را به جای دانش آموز که گیرنده بازخود می باشد  قرار دهیم .

•        بازخورد  خود را با عبارت یا جمله ای که ناظر بر نقاط قوت، قوت و قوت دانش آموز است شروع نماییم و بعد با احتیاط و ظرافت نقاط ضعف را بیان نماییم .

•        سعی كنیم  بازخورد هایمان ، به بیان و توصیف رفتار بپردازیم  و از قضاوت و بر چسب زنی به دانش آموز خودداری كنیم .

•        در بازخوردها به رفتارهای اجتماعی ، از اثر رفتار دانش آموز بر احساس و رفتار خود ، یا دیگران بگوییم؛ و بر همین اساس بازخورد دهیم. به عنوان مثال، وقتی  می بینیم که دانش آموزی در رفتارهای اجتماعی خود ، خودخواهی خاصی و سلطه طلبی آزار دهنده ای دارد  به جای آنكه بگوییم "چقدر خود خواه و سلطه طلب هستی" بهتر است بگوییم "وقتی مرتباً به دوستانت دستور می دهی، آن ها به شدت ناراحت می شوند و احساس می كنند از رفتار آن ها داری سوء استفاده می كنی". 

•        در بازخورد ها، به طور اخص بر یك موضوع تمركز نماییم و از كلی گویی بپرهیزیم. 

•        به زمان بازخورد ها دقت كنید.که به هنگام باشد  به عنوان مثال، چنانچه در سنجش مشاهده ای  دانش آموز  كلمات خود را می جود و شما چیزی از صحبت های او متوجه نمی شوید، بلافاصله به او بازخورد ندهید. بازخورد فوری، موجب ایجاد حالت تدافعی در او می گردد و چیزی جز یك نتیجه عكس عاید شما نخواهد شد. بنابراین، بهتر است در یك فرصت به هنگام كه او صحبت های خود را به پایان برده است، به او بازخورد دهیم. 

•        با ایجاد یک فضای  پر از اعتماد متقابل  به دانش آموزان بیاموزیم که چنانچه رفتار دیگران تاثیری ( مثبت یا منفی )در شما بر جای گذاشته است، بازخورد دهید و از انباشته شدن احساسات منفی و مثبت در درون خود خودداری نمایند.

•        در ارائه بازخورد های شفاهی  توجه داشته باشیم به نشانه های تاثیر بازخورد خود توجه داشته باشیم . مثلا فردی كه ابروهایش درهم است و بلافاصله مكان مورد نظر را ترك می كند، یا رنگ اش تغییر پیدا می کند یا ... طبعاً پذیرای بازخورد  ما نبوده  بنابراین، بازخورد ها متناسب با شخصیت و تفاوت های فردی آن ها باشد .[18]

 

 

 

در بیان و نگارش بازخوردهای فرایندی ( کلاسی ) کتبی یا شفاهی بیایید  تمرین کنیم و بگوییم! و  نگوییم !!

بگوييم

نگوييم

قشنگ نيست

زشت است

خوب ننوشته ای   

بد نوشته ای

می توانی بهتر انجام بدهی

خیلی بد انجام دادی

با تجربه شده

شکست خورده

شاد و پر انرژي باشيد

خسته نباشيد

آسان نيست       

دشوار است

دوست ندارم

متنفرم

مساله دارد   

مشکل دارد

مي تواند

نمي تواند

بفرماييد

در خدمتم

طول مي کشد تا ياد بگيري

هيچ وقت ياد نمي گيري

خيلي پر تحرک است      

خيلي شيطان است

مساله را خودم حل ميکنم     

مساله به تو ربطي ندارد

آرام باش   

داد نزن

خدا سلامتي بده 

خدا بد نده

 

نکته مهم :

•        بیان عبارات مثبت، انرژی کودکان را جهت انجام آنچه که از وی خواسته شده تقویت می کند و به عکس، عبارت منفی، واکنشهای تدافعی در آنان ایجاد می نماید.

ویژگی های  بازخورد :

  در ارزش یابی کلاسی [19]صرف نظر از این که  بازخورد ، فرایندی است یا پایانی ، کتبی است یا شفاهی ،باید واجد  ویژگی های   زیر باشد :

v    صريح و روشن باشد . یعنی به وضوح مشخص نمايد كه دانش‌آموز بايد چه فعاليتي را انجام دهد تا انتظارات آموزشي را به خوبي محقق نمايد .

v    ساده و قابل فهم باشد.

v    ناظر بر پيشرفت های  دانش‌آموز باشد .

v    پيوسته و به هنگام باشد .

v    متناسب با تفاوت‌هاي عملكردي و دانش آموز محور  باشد

v    از واژه ها و جملات و عبارات مثبت ، روشن و معنا دار استفاده شود.

v    متناسب خصوصیات روان شناختی و سن دانش آموز باشد. 

 

فرايند بازخورد در ارزش يابي كيفي – توصيفي

    وقتي مي گوييم كه یادگیری اتفاق افتاده كه فراگیر  بتواند آنچه را در یک موقعیت فراگرفته را در موقعیت هاي  ديگري به کار برد .یعنی بتواند آموخته هاي خود را  به موقعيت هاي ديگري انتقاد دهد  و اگر اين واقعه را شاهد بوديم  مي دانيم كه دانش آموز به سطح فرا شناخت رسيده . رسيدن به اين سطح كه از ارمان هاي هر معلمي خواهد بود نيازمند عامل مهمي تحت عنوان بازخورد خواهد بود

 بازخورد سبب مي شود تا فراگير  نسبت به موقعیت خود آگاه شود . به طور كلي  فرايند بازخورد در ارزش يابي كيفي – توصيفي عبارت خواهد بود از :

 الف )   بازخورد معلم به دانش آموز

ب) بازخورد دانش آموز به خود

ب) بازخورد دانش آموز به دانش آموز

ج) بازخورد معلم به والدين 

الف )   بازخورد معلم به دانش آموز

در آزمونهای سنتی شیوه های بازخورد معلمان به دانش آموزان بسیار ساده وصریح است به طور معمول معلم امتحان می گیرد و دانش آموز از طریق نمره یا رتبه یا یک قضاوت کلی ، بازخورد دریافت می کند . آنچه به واقع در افزایش انگیزه و علاقه به درس و بهبود نتایج کار دانش آموز اثر می گذارد . پیشنهاداتی است که معلم در مورد بهبود کار دانش آموزان می دهد بدون آنکه بخواهد در مورد کل کار اوقضاوت کند . مثلاً ( من فکر می کنم اگر آزمایش را تکرار کنی ، نتیجه ی بهتری می گیری )

ب) بازخورد معلم به والدين 

بازخورد معلم به والدين   در دو شكل فرايندي و پاياني وجود دارد  بدين معنا كه از آنجا كه والدين نقش همراه دانش آموز را در فرايند ياددهي – يادگيري بر عهده دارند معلم نياز است به شكل فرايندي به  والدين متناسب با شرايط و موقعيت هاي آنها بازخورد قابل فهم ارئه نمايد. اين بازخوردها كه توصيفي خواهند بود ضمن تحلیل پیشرفت ها و ضعف های دانش آموزان زمينه ي پیشرفت دانش آموز را فراهم مي نمايد تا او  گامهای بعد ي را بردارد .   و همچنين در دو يا سه نوبت از سال بازخورد پاياني به والدين ارائه نمايد كه در اين شرايط معلّم با تركيب و تحليل اطلاعات به دست آمده  در فرآيند  ارزش‌يابي،  که  طي مراحل مختلف گردآوري شده است و مستندات لازم در پوشه كار دانش آموز وجود دارد گزارش پيشرفت تحصيلي - تربيتي خود را در مقياس رتبه اي  به اطلاع آنها خواهند رساند .

ج) بازخورد دانش آموز به خود

در ساده ترین مفهوم بازخورد دانش آموز به خود، كه آن را با عنوان «خود سنجي» مي شناسيم ،عبارت است از بازگشت تفکر فرد و مستلزم تطبيق هايي در فرايند شناخت است. براي مثال، وقتي فردي آواز مي خواند، شنيدن صداي خودش، بازخورد اوست. او مي تواند آواز خواندن را مطابق آنچه مي شنود، ميزان کند.

 بازخورد به خود ، به فرد اجازه مي دهد تا به طور مستمر، انديشه هايش را آزمايش کند و به مراحل شناخت عالي تري دست يابد.

  با بازخوردهايي كه دانش آموز به خود خواهد داد، او در فرايند آموزش درگیر مي شود و از آنجا كه در رويكرد جديد، موقعيت يادگيري و ارزش يابي يكي است دانش آموز در فرآیند ارزشیابی خود و تصمیم گیری برای برداشتن گام بعدی نيز درگير خواهد شد و همين سبب  ، باآگاهی او از خود و ميزان يادگيري اش به مرحله ی مهمی تحت عنوان فراشناخت[20]  رسیده است . دانش آموز با خود بازخوردي به خويش؛  توان قضاوت و اظهار نظر را در خود پرورش داده  و سبب خواهد شد تا تصميم آگاهانه اتخاذ نمايد و اعتماد به نفس پيدا نمايد .

 

د) بازخورد دانش آموز به دانش آموز همسال

بازخورد دانش آموز به دانش آموز  كه از آن به عنوان همسال سنجی  نام برده مي شود عبارت است از ارزشیابی دانش آموز از عملکرد و فعالیت های یادگیری همسالانش و ارائه بازخورد مناسب به آنهاست .که هدف آن ایجاد احساس مسئولیت نسبت به یادگیری خود و همسالان و افزایش حس مراقبت از فرایند یادگیری می باشد.

 

نکات قابل توجه در خودسنجی و همسال سنجی :

نکات قابل توجه در خودسنجی و همسال سنجی :

خودسنجی و همسال سنجی را زمانی باید به کار برد که:

 نیاز است دانش آموز نسبت به یادگیریش، خود آگاهی بیشتری پیدا کند.

v    1-آگاهی دانش آموزان از معیارها و ملاک های کار و فعالیت مورد ارزشیابی

v    2- تعیین ملاک ها و معیارها در صورت امکان توسط خود دانش آموزان

v    3- تعیین موقعیتی که دانش آموزان درابزار احساسات نسبت به ارزشیابی از کار خودشان آزاد باشند.

v    4- دانش آموز احساس کند درهنگام ارزشیابی از کار دیگران در واقع خودش را مورد ارزشیابی قرار می دهد.

v    5- از نتایج این ارزشیابی ها در گزارش پایانی کمتر استفاده شود و یا با ارزشیابی های خود معلم ترکیب شود.

v    6- ایجاد فرصت خود ارزشیابی به صورت پیوسته

v    7-آموزش به دانش آموزان برای ارائه ی بازخورد توصیفی

v    8- در بازخورد های توصیفی ، ضعف ها و قوت ها بیان شود و درصورت امکان رهنمود ارائه شود.

 

ب) بازخورد  پایانی  :

منظور از بازخورد پایانی همان  گزارش پیشرفت تحصیلی (کارنامه‌ی توصیفی) با مقیاس رتبه‌ای است که نه  تنها  به توصیف وضعيت درسي ، بلکه  به ارائه تصویری از عملکرد تربیتی ( ابعاد عاطفي، جسماني و اجتماعي)  دانش آموز می پردازد که معلم با عنایت به وظیفه ی« پاسخ گویی» شغلی خود ، در دو یا سه نوبت از سال تحصیلی(بهمن ماه و  خرداد ماه   و شهریور ) و با استفاده از اطلاعات جمع آوری شده در پوشه کار و فرم های ارزیابی ماهانه خود ( 9 فرم در سال [21] ) ،جهت ارائه به ذي نفعان (والدين ، دانش‌آموز  و مديريت مدرسه ) تکمیل می نماید .



[1]  - Feedback

[2]  - شکرخواه (1386) .

[3] - فرايند تفکر و يادگيري به صورت عملکردهاي زير تفکيک شده است : 

الف)درون داد: تحريک شدن اندام هاي حسي براي دريافت اطلاعات و ارسال آن به مغز است. ب) تلفيق :فرايندي است که از طريق آن، مغز، اطلاعات را مي گيرد و روي آن عمل و واکنشي را آغاز مي کند.  ج) برون داد:کاربرد حسي – حرکتي ناشي از پيام هاي ارسالي از مغز براي عمل در محيطي خاص است. ه) بازخورد :آگاهي مغز است به اين که برون داد مناسب داده شده است يا نه.

[4] - اسپينك،( 1997) ص 382

[5]- ارزشیابی توصیفی، شیوه‌ای از ارزشیابی تحصیلی - تربیتی است که اطلاعات لازم و معتبر و مستند برای شناخت دقیق و همه‌جانبه‌ی فراگیران در ابعاد مختلف یادگیری، با استفاده از روش‌ها و ابزارها‌ی مناسب سنجش همانند، آزمون‌ها (به‌ویژه آزمون‌های عملکردی) پوشه کار، مشاهدات در حول فرایند یاددهی - یادگیری فراهم می‌نماید تا براساس آن بازخوردها‌ی توصیفی موردنیاز، برای کمک به یادگیری بهتر در فضای روانی - عاطفی مطلوب‌تر ارائه گردد.

. (شکوهی و قره داغی  .(1388 ) ، ص 19)

[6]  - قره داغی ، بهمن  . 1388 ، ص 118

[7] - - سيبرنتيك(Cybernetics)  علمي بين رشته‌اي است كه به نظام‌هاي ارتباطي و كنترل در موجودات زنده، ماشين‌ها، و سازمان‌ها مي‌پردازد. اين اصطلاح از واژه يوناني        Kybernetes   به معني "سكان‌دار" يا "فرماندار" مشتق شده است .

[8]  -ريچاردسون، (1991 ) .

[9]  - ماير، 1970به نقل از معتمدي

[10] - Self-regulated

[11] -  گرچه فرایندی با کلاسی یکی دیده شده  و این نه بدان معناست که  کلاسی  همان فرایندی  ایست   بلکه نگارندگان خواسته اند تاکید داشته باشند که این دسته از بازخورد ها بیشتر در کلاس و در ارتباط رودر رو با دانش آموزان  مورد استفاده قرار می گیرند .

[12]  - قره داغی ، بهمن  . 1388 ، ص 118

[13]-facial expression

[14] - Tone of voice

[15] -Body language

[16] - چند نمونه از بازخورهای شفاهی و کتبی  : اطلاعات مفيدي را جمع آوري كردي- تلاش كن غلط املايي را رفع كني- آفرين تو مي‌تواني- بسياري از كلمات را درست نوشتي- تو با گروه خوب همكاري كردي- چقدر خوب و زيبا نوشتي!- چقدر پيشرفت كردي! بسيار دقيق‌ تمرينات را انجام داده‌اي – به نظر مي‌رسد بايد درزمينه... تلاش بيشتري داشته باشي- تو مي‌تواني بهترين باشي و...

[17] - وضعیت  ذهنی دانش آموزان می تواند بر روی بازخورد دریافت شده تاثیر بگذارد  یعنی اگر آنها در هنگام دریافت بازخورد، دارای احساسات مثبت و خوش بینانه ای باشند ، احتمالا قسمت های مثبت بازخورد را به خاطر خواهند سپرد ، در حالی که اگر در زمان دریافت بازخورد دارای احساسات منفی و تنش زائی باشند ، مطالبی را در ذهن خواهند سپرد که دارای اهمیت منفی می باشد . ( براون، 1386)

[18]  - برداشتی ازاد و باز نگاری متناسب سازی شده ای از مطلبی با عنوان « چگونه به دیگران بازخورد دهیم؟ » قابل دسترس در  http://www.farsi.irwl.org

[19]  - ارزشیابی کلاسی عبارت است از داوری ارزشی معلم در مورد ميزان و كيفيت تغييرات در الگوهاي رفتاري هر دانش آموز  که معلم با توجه به سنجش عملکرد یادگیرنده و مقایسه‌ی نتایج حاصل با هدف‌های از پیش تعیین شده‌،  ارئه می نماید   .

[20]  -

[21]  - شرح تکمیل این فرم که به نام « نمون برگ ارزیابی  ماهانه معلم » معروف است در کتاب مدیریت پوشه کار  نگارندگان آمده

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هشتم مهر 1389ساعت 21:9  توسط سعيدي كيا  | 

علل وقوع اشتباه ، درس گرفتن از اشتباه و پیشگیری از وقوع اشتباه افراد

اشتباه كلمه اي  است  كه هرگاه  انسان  آن را در ذهن خود تكرار مي كند لحظه اي  احساس مي كند  كه  شخصيت  وجودي  او  مورد خطر  قرار گرفته است  و ميان  او  و توانمنديهايش  فاصله اي  در حال ايجاد  شدن  است .

انسان ها  از دوران كودكي مي آموزند كه كمتر خطا كنند تا از اين طريق خسارتهاي كمتري  پديد آيد و جوامع نيز  به منظور  دوري از پديد آمدن  خسارتها     هميشه دوري از اشتباه را گوشزد مي كنند زيرا خطا و اشتباه در بسياري  از موارد  آرامش  را از انسان ها مي گيرد و در مواردي  نيز او را به دردسر مي اندازد، لذا ترس  از وقوع  اشتباه  و خطا  از دوران  كودكي  در ذهن  انسان  شكل مي گيرد و نگراني  ناشي  از آن  لحظه اي آدمي  را به حال خود رها نمي كند.

آموزش  جامعه  در مورد  نحوه  برخورد  با خطاها  و اشتباهات  ضروري   است  و لذا  بايد  در مورد  چندين  سوال  زير با دقت  بيانديشيم.

1-آيا  شرايط  جامعه  به گونه اي  هست  كه در موقع  بروز  اشتباه و خطا،انسان ها به ياري  يكديگر  شتافته و پس  از كسب  تجربيات  بدست آمده  آن  را به ديگران  منتقل  كرده  و بدين طريق  از وقوع  اشتباهات دوباره  جلوگيري  شود.

2-آيا در جامعه ، به  هنگام  وقوع اشتباهات  افراد به سوي  پنهان كاري شتافته و بار ديگر زمينه براي تكرار  اشتباهات مهيا مي شود؟

پنهان كردن بعضي  از  اشتباهات  مانند  پنهان  كردن  زغالي روشن  در ميان انبار  انباشته  از چوب هاي خشك مي باشد كه سرانجام  روزي شعله ور شده  و همه جا را به آتش مي كشد.

امروزه  لازم است  كه متخصصين آموزش هاي لازم را در اين رابطه  به جامعه ارائه  نمايند.زيرا تا زماني كه برخورد  افراد  با اشتباهات  يك برخورد احساسي باشد  بسياري از  افراد  جرات نخواهند كرد كه هم مسووليت  اشتباهات  خويش  را بپذيرند و هم با ديگران  در اين زمينه به مشورت  بپردازند.

اصولا  هر اشتباهي  به واسطه  علتي  بروز  مي كند و شناخت اين علل مي تواند  در پيشگيري از وقوع  مجدد آن  موثر باشد. بعضي  از علل وقوع  اشتباهات  به شرح زير مي باشد:

1-كمبود تجربه

گاهي انسان  به علت بي تجربگي  ناخواسته دچار اشتباهات فراوان مي شود .لذا  بهره گيري از تجربيات  ديگران  و يا استفاده از  تجربيات  قبلي مي تواند  مي تواند سبب كاهش  بروز اشتباهات شود.

2-كمبود علم و دانش

علم و دانش  همچون چراغي  است  كه در تاريكي به ياري انسان آمده  و او را كمك مي كند تا كمتر دچار لغزش و خطا شود لذا انسان جاهل  همچون  فردي  بدون چراغ است  كه در تاريكي گام برمي دارد ، و هر  لحظه  ممكن  است در گودال  اشتباهات قدم بگذارد.

3-فقدان نظم

هر گاه انسان  در امور مربوط به خود  نظم نداشته باشد ، سبب  آشفتگي و هرج و مرج  شده  و در اين  شرايط احتمال  وقوع  اشتباهات  افزايش مي  يابد.

4-آينده نگري

بسياري از ما  انسان ها هرگاه  فعاليتي را آغاز مي كنيم  درباره آينده و عواقب آن كمتر مي انديشيم و لذا ممكن است  با مشكلات  پيش بيني  نشده  روبرو شده  كه اين خود  مي تواند  سبب بروز   اشتباهات  و خطاهاي فراوان  شود.

5- تنبلي

انسان هاي  تنبل و تن پرور به علت  دوري از تحرك  و فعاليت  كمتر تجربه مي كنند و كمتر مي آموزند   لذا در برخورد با رويدادهاي  مختلف  قادر به انجام رفتارهاي درست  نيستند و بيشتر   در معرض بروز  اشتباهات قرار دارند.

6- احساسي  عمل كردن

گاهي  افراد تحت تاثير  رفتار و حرفهاي  ديگران  قرار گرفته  و دست به اعمالي مي زنند كه برخاسته  از تحريك احساسات  مي باشد ،لذا چون اين گونه  رفتارها  سنجيده و درست نيست ، به همراه خود  اشتباهات فراواني به همراه  خواهند داشت .

7-فقدان  پژوهش

اگر قبل از شروع  هر  كار ،انسانها  باپژوهش  و  تحقيق   به بررسي  جوانب  مختلف آن  كار پرداخته  و سپس به  بهترين  نحو ممكن  آن  فعاليت  را انجام  دهند،بدون شك  كمتر با اشتباه و خطا  مواجه  خواهند  شد ، نبود  روح پژوهشگري  و دقت نظر  يكي  از  عوامل  بروز  اشتباهات  مي  باشد.

8- اضطراب  و نگراني

اضطراب و نگراني  از تمركز  انسان  در انجام   امور  مي كاهد  و سبب كاهش دقت  نظر  و افزايش  حواس پرتي  شده  كه  به دنبال  خود  ممكن  است  سبب  بروز  اشتباهات  شود  و در جامعه اي  كه اضطراب  و نگراني   افزايش  يابد  بايد  منتظر  وقوع  اشتباهات  فراوان بود .

9-ترس

ترس  انسان  در برخورد  با امور و  يا  پيشامدها  سبب  مي گردد كه آدمي تمامي  حواس  خود  را به سمت  مكانيزم هاي   دفاعي سوق  دهد  لذا ممكن  است  شخص در اثر  شتابزدگي  و بي دقتي   دچار   اشتباه  شود .

10-قدم گذاشتن  در ناشناخته ها

گاهي  انسان  مجبور  است  در راهي   قدم بردارد  كه تاكنون  تجربه نكرده  و براي او ناشناخته است  و حتي  براي ديگران  نيز  شناخته  شده نيست ،لذا ناخواسته  ممكن است  دچار اشتباه شود .بسياري  از دانشمندان  كه نايل  به كشف  و اختراعات مي شوند  بخاطر  جرات  و جسارت  آنان  در قدم گذاشتن در راههاي  ناشناخته   است  ، اما از طرفي  احتمال  بروز  اشتباهات  نيز  افزايش  مي  يابد .قدم  گذاشتن در راههاي  ناشناخته  و پيش  قدم  شدن  در امور جديد اگرچه  ممكن است  با اشتباهاتي  همراه باشد  اما  ممكن است   فرد  به دستاوردهاي مهمي  برسد  كه سبب تحول در زندگي  بشر شود .

11-بي برنامگي

انجام امور  بدون  داشتن  برنامه مدون  سبب مي  شود  كه  فعاليتها  قبل  از  شروع  مورد نقد و بررسي   قرار  نگرفته  و لذا از  پختگي   لازم  برخوردار  نباشد و اين خود  زمينه  ساز  بروز  اشتباهات  است

12-تصميمات  شتابزده

گاهي  انسان  به علت  نداشتن مهارتهاي  مربوط به  تفكر كردن و  تصميم گيري ، ناخواسته  تصميمات غلطي  مي گيرد   كه نتايج  بعضي  از  تصميمات  با اشتبا هات  همراه مي شود

13-مصرف مواد مخدر  و الكل

استعمال  مواد مخدر  و الكل سبب مي شود  كه انسان  دچار توهمات شده و يا از حالت  طبيعي  خارج  شود  كه اين خود سبب مي شود  چنين افرادي  دست به اقداماتي  بزنند كه با اشتباهات  فراواني  همراه  است.

14-باورهاي  انسان

گاهي  اوقات  افراد ، باورهايي  دارند  كه مي  تواند  زمينه ساز  وقوع  اشتباهات باشد  براي  مثال ،شخص  با  يك اتوموبيل   فرسوده  و با  سرعت  زياد و غير مجاز  رانندگي  مي كند  و زماني  كه از او درخواست  مي  شود  كه با  سرعت  مناسب  حركت كند  مي گويد ،سرنوشت  انسان  از قبل  تعيين  شده است  و اگر بخواهيم  بميريم ،اين اتفاق  خواهد افتاد  و ارتباطي  با  سرعت   غير مجاز اتومبيل  ندارد.

15-خشم  زياد

انسان ها  در هنگام  خشم زياد   ناخواسته دست   به  اقدامات  مي  زنند  كه خود  را در بدبختي  و فلاكت مي اندازند،  لذا يكي از عوامل   مهم  در بروز  اشتباهات  خشم كنترل  نشده است .

16-بيماريهاي  جسمي

 نگراني  و اضطراب  ناشي  از  بيماريهاي  جسمي  اجازه نمي دهد  كه انسان   با دقت  به رويدادهاي  اطرافش  توجه كند  و تصميم  مناسب  بگيرد لذا چنين  اشخاصي  مستعد  خطا و اشتباه هستند  و لذا در اين مرحله انسان بايد در امور خويش  دقت بيشتري  كند.

17-تحت تاثير  ديگران  قرار گرفتن

بعضي  از  اشخاص براحتي   تحت تاثير  ديگران قرار مي  گيرند  و براي  به نمايش  گذاشتن  توانمنديهاي  خود  و يا  پنهان كردن  ناتوانيهاي  خود ، دست  به اقداماتي  مي  زنند  كه در نهايت زمينه  ساز  اشتباهات فراوان است

 

18-تعصب

انسان وقتي  دچار تعصب مي  شود ،گويي  پرده اي  بر روي  مغز او قرار مي  گيرد به گونه اي كه قادر  به تفكر كردن نيست  و لذا  قادر به ديدن و درك  بسياري  از حقايق و واقعيت  ها  نيست  و چنين  افرادي  دست  به اقداماتي  مي  زنند  كه ممكن است  به همراه خود  اشتباهات فراواني  را به همراه  بياورد.

 

19-بي هدفي

انسان بي هدف  در تمامي   ابعاد  زندگي ،سرگردان  است   و لذا بواسطه  بي انگيزگي  و بي  دقتي  و انتخاب  نكردن  راه مشخص  دست به اقداماتي  مي زند  كه ناخواسته  آنان  را به  سوي  اشتباهات  و خطاها  سوق مي دهد. 

20-خستگي

هوشياري  انسان در اثر  خستگي  كاهش  مي  يابد  و تصميم گيري  در اين  شرايط به كندي  انجام مي  شود ،لذا وقتي  افراد  در هنگام خستگي    به كاري  مشغول  هستند  مستعد  اشتباه  هستند .

21-ارضاء  نيازها  بدون  توجه به توانايي

گاهي  آدمي   در صدد تامين نيازهاي  زندگي خويش  برمي آيد  بدون آنكه  تامين اين نيازها  با توانايي  انسان هماهنگ  باشد ،لذا افراد  دست به اقداماتي  مي زنند كه ممكن  است آنان را دچار اشتباه  نمايد.

22- مشكلات  خانوادگي

وقوع  مشكلات  خانوادگي  سبب مي شود  افراد  در يك  شرايط  نابسامان  بسربرده  و لذا  افراد  در اين  شرايط   دست به اقداماتي  مي زنند  كه ممكن   است آنان  را دچار اشتباه   نمايد  لذا در جوامعي  كه آسيب  هاي  اجتماعي و از هم پاشيدگي  خانوادگي  افزايش  يابد ،بايد  آماده وقوع اشتباهات   فراوان در جوامع  بود

23- نقص  بدني

افرادي كه دچار نقص  بدني  هستند  و با توجه  به نوع  نقص ،كار خويش  را انتخاب نمي كنند  ممكن است  ناخواسته  دچار اشتباه  شوند.

24-تقليد

خيلي  از افراد  سعي  مي كنند  بدون اينكه  از  ظرفيت ها و توانمنديهاي  خويش  اطلاع داشته باشند  اعمال و رفتار  ديگران  را تقليد  كنند و به همين خاطر  تقليد رفتار ديگران  ممكن است  ناخواسته   افراد  را در دام  اشتباهات گرفتار  سازد. 

25-حوادث  غير مترقبه

هنگامي  كه حوادث  غير مترقبه  نظير  سيل ،زلزله و غيره براي  انسان رخ مي دهد ،افراد  آموزش  نديده  و در چنين شرايطي  دچار  تشويش  فكر  شده  و دست به اقداماتي  نسنجيده  مي زنند   كه اين  خود اشتباهات  فراواني  به دنبال  خواهد   داشت .

26-رقابت با ديگران

انسان  براي  دستيابي  به اهداف  خويش    به جاي  رقابت با ديگران ، بهتر است با خود  به رقابت برخيزد  و هر از چندگاهي با بررسي  ميزان موفقيت هاي  خويش ،دريابد  نسبت  به گذشته  چقدر موفق  بوده است  و اگر آدمي  از خود  شكست بخورد ، اعتماد به نفس  او  صدمه نمي بيند، اما اگر او با ديگران  به رقابت  بپردازد ،باعث مي شود  براي  جلوگيري  از  شكست  خود ،دست به اقداماتي  حتي  نسنجيده   بزند  كه در نهايت آدمي را در گرداب مشكلات  گرفتارخواهد كرد.

27-عجله

تعجيل و شتاب  در زندگي و امور  باعث  مي شود   انسان فرصت لازم  جهت  تصميم گيري  دقيق  نداشته باشد ،لذا  تصميماتي را اتخاذ  مي كند  كه او را به  اشتباهات  فراواني گرفتار مي سازد.

29-پذيرش  مسووليت  بدون توانايي

پذيرش  مسووليت بدون توانايي  زمينه  ساز   اشتباهات فراوان   است  و هر گاه  در يك جامعه  افراد   ،بدون ارزيابي  توان خويش ،آمسووليتي  را مي پذيرند،اشتباهات  فاحش  و فراوان  به وقوع مي پيوندد  كه گهگاه  خسارتهاي  سنگين  و جبران ناپذيري  در پي  دارد كه در نهايت  سبب مي شود  آدمي  با  وجدان  ناراحت  تا پايان  عمر اين ناراحتيها  را تحمل  نمايد.

30-ناتواني در برقراري  ارتباط  با ديگران

انسان هايي كه قادرند  با ديگران بخوبي  ارتباط  برقرار كنند ،با گذر  زمان  به تجربيات  ارزشمند دست مي يابند و از اشتباهات ديگران  پند هاي  فراوان مي گيرند و همين  امر احتمال  بروز اشتباه  و خطا  را در زندگي  آنان  كاهش  مي دهد و بر عكس  افرادي كه در برقراري  ارتباط  با ديگران ناتوان  هستند به مرور  با محدوديت  ديد نسبت به دنياي  اطراف مواجه بوده  و در هنگام  تصميم گيري با اشتباهات  فراوان روبرو  مي  شوند.

31-شرايط  محيطي

سرماي  شديد ،گرماي  سوزان ،طوفان  و نظير اينها   سبب مي شود ،شرايط  فيزيولوژيك  بدن انسان  تحت تاثير واقع  شده  و شرايط  سختي  بر انسان  تحميل  شود  و سبب  آزردگي  آدمي  شود  و لذا انسان  در اين  شرايط  بخوبي  نمي  تواند  تصميم گيري  نمايد  كه اين خود  مي  تواند  احتمال بروز  اشتباهات را  افزايش  دهد.

32-خطاي حواس

انسان موجود كاملي  نيست  و حواس  او  نظير  بينايي،چشايي ،شنوايي و ...... ممكن است  اشتباه  كند و اين  خود سبب  بروز  خطاهايي خواهد  شد  كه ممكن است    اشتباهات  فراواني به همراه  خود داشته باشد.

33- بي  انگيزگي

اگر انسان ها  انگيزه لازم  براي  زندگي  كردن و يا كار كردن  را از دست  بدهند ديگر علاقه اي  براي  كوشش و تلاش  نخواهند داشت  لذا با بي  تفاوتي  با رويدادهاي  اطراف  خويش   روبرو مي شوند  و اين  بي  تفاوتي  چه بسا به همراه خود بي  دقتي به همراه داشته باشد  و سبب  بروز  اشتباهات فراوان شود.

34-يادگيري  بد مهارتها

ما براي  انجام  امور خويش بايد  از مهارتهاي  مختلف  برخوردار باشيم  و بخوبي  آموزش  ببينيم  و اگر  اين مهارتها را بخوبي  فرا  نگيريم  چه بسا در انجام امور  با  اشتباهات  فراوان روبرو  شويم  براي  مثال بعضي  مهارتها  كه لازمه حفظ  ايمني كار و بهداشت   شغلي  مي باشد  در صورتي كه بخوبي  فراگرفته نشود  چه بسا  زندگي آدمي را به خطر اندازد. 

35-انتقام از  ديگران

هنگامي كه ريشه هاي انتقام  در وجود آدمي  شكل مي گيرد ،سبب مي شود انسان  دست به اقداماتي  بزند كه به دنبال خود  اشتباهات فراواني را به همراه خواهد داشت .

36-مشورت با ديگران

انسان نيازمند  مشاوره  است ،هر چه انسان ها  بيشتر مشورت نمايند احتمال بروز  خطا و اشتباهات در زندگي  و كار آنان  كمتر مي شود.

37-بي  علاقگي  در انتقال   تجربيات به ديگران

 گاهي انسان ها تجربيات  مهمي كسب  مي كنند كه بواسطه  اشتباهاتي  است  كه انجام داده اند  و اين افراد  به علل مختلف  اين تجربيات را به ديگران منتقل نمي كنند  لذا سبب مي شوند  ديگر افراد نيز ناخواسته  دچار  چنين  اشتباهاتي شوند و اين خود مي تواند  براي افراد  يك جامعه  سخت و گران تمام  شود.

38-مصرف دارو

مصرف  بعضي  از داروها ،عوارض  جنبي  به  همراه خود دارد  كه اگر افراد  با آن آشنايي نداشته باشند  ممكن است  سبب  بروز  اشتباهات  فراوان  شود  مانند  دارويي كه سبب خواب آلودگي  شده و رانندگان را دچار مخاطره  مي كند.

 

             علاوه بر عوامل  فوق ،عوامل  دگيري  نيز وجود دارند  كه شما مي توانيد  در باره آنها بيانديشيد و به دنبال آن در پي پيشگيري از وقوع آن  برآييد.اگرچه بعضي  از عوامل  ممكن است  با يكديگر  همپوشاني  داشته باشند   اما منظور  از بيان اين عوامل  فرصتي براي انديشيدن بود تا بدين وسيله  بتوان درباره وقوع  اشتباهات  با دقت بيشتر فكر كنيم

آدمي بايد  بپذيرد كه اشتباه مي كند  و همچنين او بايد  مسووليت خطاهاي خويش  را نيز بپذيرد  و همچنين  سعي نمايد  تجربيات بدست آمده از  خطاهاي خود را به ديگران بياموزد و از  اين  طريق از  بروز اشتباه در بين دهها نفر  ديگر پيشگيري  نمايد.

پذيرش  اشتباه  و قبول مسووليت  در قبال آن ،آغازي براي تفكر كردن  است  . يكي از مسووليت  هاي  مهم  آن كس  كه اشتباه كرده است ، اين است كه در مورد  اشتباه  خويش ،بررسي  و تحقيق نمايد  و دلايل  آن را جستجو  كرده  و راههاي  پيشگيري از وقوع  دوباره  آنها را بيابد  و يافته هاي خويش  را ثبت كرده  و آن را به ديگران منتقل  كند.

جامعه اي كه  به پيشگيري  از  اشتباهات  خويش  اقدام نمي كند بطور مكرر اشتباهات خويش  را تكرار مي كند و   روز به روز  منابع خود را از دست مي دهد  و به سوي  فقر و آسيب هاي  اجتماعي  قدم مي گذارد.

تصور كنيد  فرزندي به دور از چشم پدر ،سيگار مي كشد  و يك روز  پدر وي ،تصادفي  او را در حال  سيگار كشيدن مي بيند،در اين لحظه   پدر به  سرزنش  و تنبيه  فرزند مي  پردازد و در نهايت  فرزند  او به  پنهان كاري  رو آورده و چه بسا  در آينده به دور از چشم پدر ، مواد خطرناكتري را تجربه كند.

اما ممكن است ، پدري  اين اشتباه  فرزند خود  را ببيند و آن را بپذيرد و در صدد  ريشه  يابي آن برآيد.براي  يافتن چرايي  اين اشتباه ،او مجبور  است  به جستجوي  علل آن  بپردازد  و به اين  سوال  پاسخ دهد  كه چرا فرزند  او چنين اشتباهي  را مرتكب  شده است ؟

او با انديشيدن در اين مورد و جستجو كردن  درباره آن ،ممكن  است  علت ها را يافته  و در جهت برطرف نمودن    عوارض  اين  اشتباه  اقدام نمايد و يا  اينكه  علت ها  را نيافته و حال بايد  با مشورت  با متخصصين ،مطالعه كردن  و دقت نظر  به جستجوي  علل گرايش فرزند خود  به  سيگار   بپردازد و يا حتي  با پدراني  كه  تجربيات  مشابه  او را  داشته اند  به تبادل  نظر  بپردازد.

پدر با عبور  از اين مراحل  ممكن است  به نتايج  زير برسد:

1-تصميم مي گيرد  نكات جديدي  را كه بدست آورده در برنامه ريزي  زندگي خود  بگنجاند  تا از وقوع  چنين خطايي  در مورد ديگر  فرزندانش  پيشگيري كند.

2- با  فرزند خود  صميمي تر شده  و تلاش  مي كند  به عمق  وجود او  راه يافته ، زمينه را براي رفع اين  مشكل  با كمك متخصصين  فراهم كند.

3-نتايج  تجربيات  خويش  را به ديگران  منتقل  مي كند  تا ديگران  به اين مشكل  گرفتار نشوند .

4-او درمي يابد  كه علل  وقوع  اين  اشتباه هم به خود او،هم فرزندش و هم  شرايط اجتماعي  بستگي دارد و قبول  مسووليت ها  را بطور متعادل  مي پذيرد و همه اشتباه رخ داده را تنها  بر گردن خود ، فرزندش و يا ديگران نمي اندازد .

5-سبب مي شود  فرزند ،پنهان كاري  نكرده و خطا را نپوشاند  و در كنار پدر  به برطرف نمودن  عوارض  ناخواسته آن اشتباه  بپردازد و از مزمن  شدن آن جلوگيري  كند.

6-فرزند پدر خويش را يك تكيه گاه  محكم  به حساب آورده و در هنگام بروز مشكلات  با او مشورت مي نمايد.

7-فرزند  نسبت  به پدر  خود احساس  دلبستگي مي كند و در مي يابد كه پدر او داراي صبر و گذشت  است  و از خطاي  او چشم پوشي  كرده است  و او را از خود  طرد نكرده   و براي  او احترام و ارزش  قائل  شده  است  و باعث  نگرديده  كه فرزندش  به ديگران  پناه ببرد.

8-فرزند  تلاش مي كند  با پدر خود  در جهت  حل مشكلات مشاركت كند  و لذا موفقيت  سريع تر  به دست مي آيد.

9-فرزند بواسطه  پنهان كاري  دچار تشويش ونگراني  و اضطراب  نمي شود  و دست به اقدامات  نسنجيده نمي زند  و مجبور  نمي شود  به دروغ گويي گرايش  يابد.

هنگامي كه انسان ها  تحمل كمي در برابر خطاهاي  يكديگر از  خود  نشان  مي دهند،زمينه براي  پنهان كاري  مهيا مي شود  و به دنبال آن دروغ گويي افزايش  مي يابد  و به مرور انسانها ، به رياكاري  رو مي آورند و اين ريا كاري  سبب گسترش  احساس  بدبيني و بدگماني در بين اعضاي  جامعه مي شود  كه اين خود  همبستگي هاي اجتماعي ميان مردم  را كاهش مي دهد  و با گذشت  زمان  زمينه براي بروز بحران هاي اجتماعي  فراهم مي كند.

زماني كه انسان ها  تلاش مي نمايند با قدرت خلاقيت خود چيزهاي جديدي كشف كنند و يا دست به نوآوري  مي زنند  و در راههاي  جديد  قدم مي گذارند، به احتمال  زياد  ممكن است دچار خطا و اشتباه شوند ،زيرا تجربه قبلي  وجود ندارد كه انسان را از  اشتباهات برحذر دارد و در صورتي كه  جامعه تحمل  پذيرش خطا در اين گونه  افراد را نداشته باشد ، انسان ها جرات  قدم گذاشتن  در راههاي نو  را ندارند  و بيشتر به سوي  تقليد كردن گرايش  مي يابند و همين امر سبب مي شود  اختراعات و ابداعات به ندرت در جامعه پديدار  شود كه اين خود  موجب مي گردد  به مرور جامعه ازنظر پيشرفت و ترقي از  ديگر ملل  عقب تر  بماند و در نهايت  مجبور است  اختراعات و ابداعات  را با بهايي  سنگين  خريداري نمايد.

ادوارد دو بو نو  پدر تفكر  خلاق  در كتاب مهارت در انديشيدن  بيان مي كند: در پزشكي  كشفياتي  بزرگ صورت گرفته  است  كه بوسيله مشاهدات  اتفاقي،تصادف و يا اشتباه به دست آمده اند.

در پايان بايد  بيان كنيم  آيا در مورد پذرش  اشتباهات و يادگيري از آنها  و پيشگيري از وقوع آنها ،جامعه از آموزش هاي لازم برخوردارست ؟

آيا  افراد در صورت اشتباه كردن ،شجاعت  آن را دارند  كه آن را بپذيرند و به دور از  پنهان كاري  تلاش  نمايند  تا بار  ديگر خود  و ديگران را به دام آن گرفتار نسازند؟

آيا ما فراگرفته ايم ،اگر كسي  دچار اشتباه شد  و با شجاعت خطاهاي  خود را پذيرفت ،صادقانه به ياري او شتافته و به او كمك كنيم ؟

اين سوالاتي  است كه بايد  درباره  آن ها فكر كنيم  و بينديشيم  و بدون شك بي توجهي  به آنها ممكن است  روزي آدمي را به عواقب  ناخوشايند آن دچار  سازد.

ماكسول مالتز مي گويد:

مردان بزرگ و شخصيتهاي مهم اشتباه  مي كنند و آن را مي پذيرند و كسي كه اشتباه مي كند و آن را نمي پذيرد انساني  حقير است .

+ نوشته شده در  شنبه هفدهم مهر 1389ساعت 16:0  توسط سعيدي كيا  | 

نمونه برگ ارزيابي معلم ازپوشه کار

رديف

نام ونام خانوادگي:                              ماه:

مقياس ها

نام درس

 

 ملاک ها

خيلي خوب

 

  خوب

قابل قبول

نيازبه   آموزش و  تلاش بيشتر

 قرآن

 

 

 

 

 

 بخوانِيم وبنويسيم  

  

 

 

 

 

 

 

       رياضي

 

 

 

 

 

 

علوم

 

 

 

 

 

 

 

 

 هنر

 

 

 

 

 

 

 

تربيت بدني   

 

 

 

 

 

 

 

 

+ نوشته شده در  شنبه هفدهم مهر 1389ساعت 14:23  توسط سعيدي كيا  | 

نمونه برگ واقعه نگاري

 دانش آموز:         مدت مشاهده:   

زمان:ازساعت            تا   

مکان مشاهده:         مشاهده گر:      

تاريخ:

رفتارهاي برجسته

 

توصيف(مشاهده بدون تفسير):

 

تفسير:

 

+ نوشته شده در  شنبه هفدهم مهر 1389ساعت 14:23  توسط سعيدي كيا  | 

نمونه برگ فهرست محتوا

عنوان درس:

رديف

 نمونه کار يا سند

 

 تاريخ

ملاک هاي انتخاب

ارزيابي  و بازخورد

خيلي خوب

خوب

 

قابل قبول

 نيازبه آموزش وتلاش بيشتر

1

 

 

 

 

 

 

2

 

 

 

 

 

 

 

3

 

 

 

 

 

 

 

4

 

 

 

 

 

 

 

5

 

 

 

 

 

 

 

6

 

 

 

 

 

 

 

7

 

 

 

 

 

 

 

8

 

 

 

 

 

 

 

9

 

 

 

 

 

 

 

10

 

 

 

 

 

 

 

11

 

 

 

 

 

 

 

12

 

 

 

 

 

 

 

13

 

 

 

 

 

 

 

14

 

 

 

 

 

 

 

15

 

 

 

 

 

 

 

+ نوشته شده در  شنبه هفدهم مهر 1389ساعت 14:22  توسط سعيدي كيا  | 

نمونه برگ پيشرفت دانش آموز

 نام ونام خانوادگي:                          پايه:                       سال تحصيلي:

  نام درس 

فرايند تلاش وپيشرفت دانش آموز

قرآن 

 

بخوانيم وبنويسيم 

 

رياضي 

 

علوم 

 

هنر

 

تربيت بدني 

 

استعداد وتوانمندي

ويژه ي دانش آموز 

 

 نام ونام خانوادگي معلم:                                             امضاءوتاريخ

  

 

+ نوشته شده در  شنبه هفدهم مهر 1389ساعت 14:22  توسط سعيدي كيا  | 

فرم مشخصات فردی

 

محل الصاق

عکس

 سازمان آموزش وپرورش استان:                                            

 مديريت آموزش وپرورش منطقه:

 نام واحدآموزشي:

 سال تحصيلي:

پايه:

 نام:

نام خانوادگي:

+ نوشته شده در  شنبه هفدهم مهر 1389ساعت 14:21  توسط سعيدي كيا  |